Grzegorz Lorek

Nadejdzie czas, że jeszcze tu wrócicie - mówił kmdr Włodzimierz Steyer do obrońców Helu 2 października 1939 r. 125 lat temu, 15 lipca 1892 r., urodził się dowódca obrony Helu i jeden z twórców floty II RP kadm. Włodzimierz Steyer. W trakcie kampanii obronnej 1939 r. Hel był broniony najdłużej. Od pierwszego dnia wojny był atakowany z powietrza i morza, od 12 września - również z lądu. Po upadku obrony Oksywia był ostatnim punktem oporu na polskim wybrzeżu. Steyer miał do dyspozycji ok. 3000 żołnierzy i marynarzy i kilka niewielkich okrętów. Większość nowoczesnych sił morskich została pod koniec sierpnia 1939 r. w ramach operacji ˝Pekin˝ przebazowana do Wielkiej Brytanii. Dzięki temu zostały uchronione przed niemal pewnym zniszczeniem lub internowaniem w krajach neutralnych po 1 września. 28 września kadm. Józef Unrug, który od początku wojny dowodził obroną całego polskiego wybrzeża, zwołał w dowództwie obrony rejonu umocnionego naradę, na której poinformował oficerów o kapitulacji Warszawy. ˝Zostawiam panu admirałowi do uznania decyzję odnośnie do Helu, jednakże niepożądany jest zbyteczny rozlew krwi˝ - stwierdzał gen. Juliusz Rómmel w depeszy skierowanej do dowództwa w Helu. Kmdr Steyer zapewniał: ˝Wszyscy kapitulują we wrześniu. My wytrzymamy do października!˝. Steyer i pozostali obrońcy Helu nie wiedzieli o istnieniu Samodzielnej Grupy Operacyjnej ˝Polesie˝, która do 5 października toczyła ciężkie walki z Sowietami i Niemcami. Po kapitulacji twierdzy w Modlinie Hel rzeczywiście stał się ostatnim obszarem II RP wciąż w pełni kontrolowanym przez jej siły i władze. Za radą Steyera kadm. Unrug nie odpowiedział na niemieckie wezwania do kapitulacji. 30 września na rozkaz Steyera polscy saperzy wysadzili zapory minowe wzdłuż całej szerokości półwyspu. Niestety nie udało się przerwać połączenia bronionej części półwyspu z resztą lądu, ale uderzenie zostało skutecznie powstrzymane. Jednak 1 października Unrug, Steyer i pozostali wyżsi oficerowie podjęli decyzję o kapitulacji. O tej decyzji przesądziło wyczerpywanie się zapasów amunicji i żywności oraz obawa przed generalnym szturmem niemieckim. Dziś wiemy, że Niemcy czynili przygotowania do desantu na Hel. Byłby to pierwszy w II wojnie światowej desant morski. Przed podpisaniem kapitulacji kadm. Unrug udzielił pozwolenia na próby ucieczki do Szwecji zachowanymi jeszcze kutrami i ścigaczami Straży Granicznej. Ucieczka ˝Batorego˝ zakończyła się powodzeniem, ale z możliwości uchronienia się przed niewolą Unrug i Steyer nie skorzystali. Dowódcy obrony pozostawało przekazanie bronionego rejonu umocnionego okupantom. Po wkroczeniu na Hel Niemcy przesłuchiwali Steyera. Nie mogli uwierzyć, że ich potężnie opancerzony pancernik szkolny ˝Schleswig-Holstein˝ został uszkodzony ostrzałem z niewielkiej baterii cyplowej Boforsa 152,4 mm. Przypuszczali, że na Helu znajduje się bateria o dwukrotnie większym kalibrze. W przedmowie do niezwykle popularnej książki ˝Wielkie dni małej floty˝ losy polskich marynarzy podczas II wojny światowej kadm. Steyer podsumował słowami: ˝Garstka marynarzy polskich była jedynym zespołem Polaków, którzy przez cały okres mordów i pożogi kraju rodzinnego stąpali po wolnych pokładach, niesplugawionych terytoriach Rzeczypospolitej˝. Słowo wstępne Steyera znalazło się jedynie w pierwszym wydaniu monografii Jerzego Perteka z 1946 r. i 1947 r. W kolejnych kilkunastu, aż do końca istnienia PRL, było pomijane. Komuniści dążyli do wymazania postaci kontradmirała z powodu jego nieugiętej postawy w 1950 r. Przebieg posiedzenia