Przewodnik

Jak powstaje ustawa w Sejmie

Każda ustawa w Polsce przechodzi przez 11 proceduralnych etapów — od wniesienia projektu przez uprawniony podmiot, przez prace komisji i głosowania w Sejmie i Senacie, aż po podpis Prezydenta i publikację w Dzienniku Ustaw.

11
etapów
460
posłów
100
senatorów
21dni
Prezydent
Proces nie zawsze idzie do przodu. Projekt może wrócić do komisji po poprawkach, Senat może zawrócić ustawę, Sejm może odrzucić prezydenckie weto. Każde "cofnięcie" to szansa na dopracowanie albo zatrzymanie ustawy — a nie porażka.
01

Wpłynęło — projekt trafia do Sejmu

Wpłynięcie i I czytanie

Każda ustawa zaczyna się od kogoś, kto ma prawo wnieść projekt.

Prawo wniesienia projektu ustawy do Sejmu — tzw. inicjatywa ustawodawcza — przysługuje pięciu podmiotom wprost wymienionym w Konstytucji: Radzie Ministrów (czyli rządowi), Prezydentowi RP, Senatowi, posłom oraz grupie co najmniej 100 tysięcy obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. To ostatnie nazywa się inicjatywą obywatelską — droga, którą bardzo niewiele ustaw faktycznie pokonuje (kilka rocznie), ale formalnie istnieje od 1999 roku.
WYJĄTEK — zmiana Konstytucji. Przy projektach zmieniających Konstytucję krąg uprawnionych jest węższy: tylko 1/5 ustawowej liczby posłów (92 posłów), Senat albo Prezydent. Rada Ministrów ani obywatele nie mogą wnieść projektu zmiany Konstytucji (art. 235 ust. 1 Konstytucji RP).
W praktyce po stronie posłów projekt może wnieść klub poselski (każdy poseł zrzeszony w klubie automatycznie podpisuje) albo grupa co najmniej 15 posłów niezależnie od przynależności. Komisje sejmowe również mają prawo inicjatywy — wnosi je przewodniczący komisji w imieniu jej członków. To wszystko reguluje Regulamin Sejmu, nie sama Konstytucja.
Każdy projekt musi zawierać uzasadnienie oraz ocenę skutków finansowych — to wymóg konstytucyjny. Marszałek Sejmu nadaje projektowi numer druku (np. „druk nr 1650”) i publikuje go w Systemie Informacyjnym Sejmu. Od tej chwili każdy obywatel może przeczytać pełną treść projektu wraz z uzasadnieniem. Sam moment „wpłynięcia” niczego nie rozstrzyga — projekt po prostu wchodzi do kalendarza prac Sejmu.

Co dalej

  • I czytanie — Zawsze następny krok.

Podstawa prawnaArt. 118 Konstytucji RPArt. 32 ust. 2 Regulaminu Sejmu

02

I czytanie — pierwsze formalne omówienie

Wpłynięcie i I czytanie

Marszałek decyduje, gdzie projekt trafi: na salę plenarną czy do komisji.

Regulamin Sejmu w artykule 37 ust. 2 określa zamkniętą listę ustaw, których pierwsze czytanie ZAWSZE musi odbyć się na sali plenarnej — przed wszystkimi 460 posłami. Należą do niej: zmiany Konstytucji, ustawy budżetowe i podatkowe, ustawy wyborcze (dotyczące wyboru Prezydenta, Sejmu, Senatu i organów samorządu), ustawy regulujące ustrój i właściwość władz publicznych, a także kodeksy. Pozostałe projekty trafiają najpierw do komisji branżowej, a Marszałek może w drodze wyjątku skierować konkretny projekt na salę, jeśli „uzasadniają to ważne względy”.
Pierwsze czytanie nie może odbyć się wcześniej niż 7 dni od doręczenia druku posłom. Ten termin daje opozycji i mediom czas na zapoznanie się z treścią. W czytaniu projekt przedstawia jego autor (np. minister, jeśli to projekt rządowy) lub jego reprezentant — to nazywa się uzasadnieniem projektu. Po nim posłowie zadają pytania, kluby przedstawiają wstępne stanowiska.
Na zakończenie I czytania można złożyć wniosek o odrzucenie projektu w całości — jeśli Sejm większością głosów go odrzuci, proces się tu kończy. W praktyce wnioski o odrzucenie są rzadko skuteczne dla projektów rządowych (rząd ma zazwyczaj większość), ale dla projektów obywatelskich albo opozycyjnych bywają zaporą.

Co dalej

  • Komisja — Standardowa droga — szczegółowa analiza.
  • Odrzucenie — Sejm może odrzucić projekt w I czytaniu.

Podstawa prawnaArt. 37 ust. 2 i 4 Regulaminu SejmuArt. 39 Regulaminu Sejmu

03

Praca w komisji — szczegółowa analiza

Komisja

Najdłuższy etap całego procesu. To tu zapadają konkretne decyzje.

Komisje sejmowe to wyspecjalizowane organy parlamentu — istnieją komisje zdrowia, finansów, kultury, sprawiedliwości, ochrony środowiska, infrastruktury, polityki społecznej i wiele innych. Skierowanie projektu do konkretnej komisji decyduje, kto będzie nad nim pracował przez najbliższe tygodnie albo miesiące. To czynność Marszałka, ale nieformalnie wpływ mają też kluby (gdy projekt teoretycznie mógłby trafić do dwóch komisji).
Komisja czyta projekt linijka po linijce, mając do dyspozycji ekspertyzy Biura Analiz Sejmowych, opinie strony rządowej, głosy organizacji społecznych, stanowiska samorządów i — coraz częściej — opinie obywatelskie wpływające przez stronę Sejmu. Komisja może wprowadzać poprawki, łączyć projekt z innymi pokrewnymi, a nawet przepisać go w całości, jeśli uzna pierwotną treść za nieudaną.
To zwykle najdłuższy etap całego procesu — tygodnie albo miesiące. Dla skomplikowanych ustaw potrafią to być lata. Wnioskodawca ma prawo wycofać projekt w każdej chwili aż do końca II czytania (art. 119 ust. 4 Konstytucji); robi się to czasem, gdy rząd widzi że ustawa nie ma szans przejść w pierwotnej formie.

Co dalej

  • Sprawozdanie komisji — Komisja kończy pracę i przedstawia stanowisko Sejmowi.
  • Wycofanie — Wnioskodawca może wycofać projekt do końca II czytania.

Podstawa prawnaArt. 41-46 Regulaminu SejmuArt. 119 ust. 4 Konstytucji RP

04

Sprawozdanie komisji — wynik prac

Komisja

Komisja głosuje nad finalną wersją i wyznacza sprawozdawcę.

Po zakończeniu prac komisja głosuje nad treścią projektu z wszystkimi wprowadzonymi poprawkami. Tworzy się sprawozdanie komisji — odrębny dokument publikowany jako kolejny druk sejmowy (zazwyczaj z sufiksem „-A”, np. „druk 1234-A”). Sprawozdanie zawiera pełną listę poprawek, proponowane stanowisko (za przyjęciem, za odrzuceniem albo z dalszymi zmianami) oraz informacje o głosach mniejszości.
Komisja wyznacza posła-sprawozdawcę — jednego ze swoich członków, który podczas II czytania na sali plenarnej przedstawi raport z prac. Sprawozdawca staje się publiczną „twarzą” projektu na tym etapie — to jego nazwisko pojawia się w mediach gdy ustawa wchodzi do debaty.

Co dalej

  • II czytanie — Plenum debatuje nad sprawozdaniem komisji.

Podstawa prawnaArt. 43 Regulaminu Sejmu

05

II czytanie — debata plenarna

Plenum Sejmu

Cały Sejm debatuje nad projektem w wersji zaproponowanej przez komisję.

II czytanie odbywa się na sali plenarnej. Otwiera je poseł-sprawozdawca, który przedstawia raport z prac komisji. Następnie kluby poselskie wygłaszają stanowiska — każdy klub ma określony czas wystąpienia (zwykle 5-10 minut, zależnie od długości debaty), proporcjonalny do liczby posłów.
Na tym etapie posłowie mogą zgłaszać nowe poprawki — takie, które nie były rozpatrywane przez komisję. Mogą też złożyć wniosek o odrzucenie projektu w całości. Jeśli w toku II czytania zostaną zgłoszone nowe poprawki lub wnioski, projekt zazwyczaj wraca do komisji w celu ich analizy — to jest tzw. powrót do komisji. Ten ruch wstecz NIE oznacza, że proces się cofnął — to standardowa procedura, której celem jest zachowanie jakości legislacyjnej. Komisja analizuje, opiniuje, a Sejm wraca do projektu w III czytaniu.
To ostatni moment, w którym wnioskodawca może formalnie wycofać projekt (art. 119 ust. 4 Konstytucji). Po II czytaniu już tylko głosowanie nad całością może projekt zatrzymać.

Co dalej

  • III czytanie — Jeśli nie ma nowych poprawek do analizy.
  • Komisja (poprawki) — Komisja analizuje świeże poprawki z plenum.
  • Odrzucenie — Sejm może odrzucić projekt na wniosek złożony w II czytaniu.

Podstawa prawnaArt. 44 i 47 Regulaminu SejmuArt. 119 ust. 4 Konstytucji RP

06

III czytanie — głosowanie nad poprawkami

Plenum Sejmu

Sejm głosuje nad pojedynczymi poprawkami, ustalając finalną treść.

III czytanie to etap głosowań technicznych. Sejm kolejno przegłosowuje każdą zgłoszoną poprawkę osobno: przyjąć czy odrzucić. Sprawozdawca komisji może rekomendować, jak głosować — jego rekomendacja nie jest wiążąca, ale ma wagę dla posłów własnego klubu.
Po przegłosowaniu wszystkich poprawek ostateczna treść projektu jest ustalona. Każda poprawka, która zebrała większość — wchodzi do tekstu. Każda, która nie zebrała — wypada. To moment, w którym ustawa w wersji „gotowej do głosowania” przybiera ostateczny kształt.

Co dalej

  • Głosowanie nad całością — Po przegłosowaniu wszystkich poprawek.

Podstawa prawnaArt. 48-50 Regulaminu Sejmu

07

Głosowanie nad ustawą — finałowy głos

Plenum Sejmu

Cały Sejm głosuje nad pełną ustawą po wszystkich poprawkach.

To pojedyncze głosowanie nad pełną wersją ustawy ze wszystkimi przyjętymi poprawkami. Wymagana jest zwykła większość — więcej głosów ZA niż PRZECIW, przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Praktycznie: kworum to 230 posłów z 460. Głosy wstrzymujące się nie liczą do większości — tylko ZA i PRZECIW decydują.
Głosowanie odbywa się imiennie — każdy poseł elektronicznie głosuje „za”, „przeciw” lub „wstrzymuję się”, a wynik publikowany jest natychmiast wraz z nazwiskami. Można sprawdzić, jak głosował konkretny poseł. To kluczowy moment dla obywatelskiej kontroli władzy.
Jeśli ustawa przejdzie, Marszałek Sejmu w ciągu 3 dni przekazuje ją Senatowi. Jeśli głosy ZA nie zbiorą zwykłej większości — proces się kończy, ustawa upada.

Co dalej

  • Senat — Marszałek przekazuje uchwaloną ustawę do Senatu w 3 dni.
  • Odrzucenie — Za mało głosów ZA — proces się kończy.

Podstawa prawnaArt. 120 Konstytucji RP

08

Senat — izba refleksji

Senat

Senat ma stanowisko co do ustawy. Trzy opcje, trzy różne terminy.

Po przekazaniu ustawy z Sejmu, Senat ma trzy opcje: przyjąć bez poprawek (ustawa idzie prosto do Prezydenta), wnieść poprawki (wraca do Sejmu) albo odrzucić ustawę w całości (też wraca do Sejmu). Jeśli Senat milczy w terminie — ustawa idzie dalej automatycznie, w wersji uchwalonej przez Sejm.
Termin zależy od trybu, w jakim ustawa jest procedowana:
  • 30 dni — standardowy termin dla zwykłej ustawy (art. 121 ust. 2 Konstytucji)
  • 20 dni — dla ustawy budżetowej. Senat nie może odrzucić budżetu w całości — może tylko zgłosić poprawki (art. 223 Konstytucji)
  • 14 dni — dla ustaw uchwalanych w trybie pilnym (art. 123 ust. 3 Konstytucji)
Senat pracuje przez swoje komisje, podobnie jak Sejm. Pełna sala Senatu głosuje nad stanowiskiem — Senat liczy 100 senatorów. Senacka praca to nie tylko techniczna kontrola tekstu — to też okazja, żeby zwrócić uwagę na konsekwencje ustawy, które uciekły posłom podczas szybkiego procedowania.

Co dalej

  • Prezydent — Bez zmian albo po rozpatrzeniu poprawek senackich.
  • Sejm głosuje znowu — Jeśli Senat zgłosił poprawki lub odrzucił ustawę.

Podstawa prawnaArt. 121 Konstytucji RPArt. 123 ust. 3 Konstytucji RP (tryb pilny)Art. 223 Konstytucji RP (budżet)

09

Rozpatrzenie poprawek Senatu — drugi głos Sejmu

Senat

Sejm głosuje czy odrzucić senackie zmiany. Tu wchodzi bezwzględna większość.

Jeśli Senat zgłosił poprawki lub odrzucił ustawę w całości, sprawa wraca do Sejmu. Sejm głosuje nad każdą poprawką osobno — może je odrzucać selektywnie, jedne przyjmując a inne odrzucając. Aby ODRZUCIĆ stanowisko Senatu, Sejm musi zebrać bezwzględną większość.
UWAGA — częsta pomyłka. Bezwzględna większość TO NIE JEST „50% obecnych + 1”. To wymaganie kworum, czyli czegoś innego. Bezwzględna większość oznacza, że głosów ZA musi być więcej niż PRZECIW i WSTRZYMUJĄCYCH RAZEM — czyli ponad połowa wszystkich głosów oddanych w danym głosowaniu. Wstrzymujący się NIE są neutralni — działają jak głosy „przeciw” w tym progu.
Jeśli Sejm nie zbierze bezwzględnej większości — stanowisko Senatu wchodzi do ustawy. To oznacza, że senackie poprawki (lub odrzucenie całej ustawy) stają się skuteczne, mimo że Sejm tego nie chciał. Wymagany próg bezwzględnej większości daje Senatowi realną siłę veta — w praktyce mniejszościowy rząd często nie ma głosów, żeby senackie poprawki obalić.

Co dalej

  • Prezydent — Po rozstrzygnięciu wszystkich poprawek Senatu.

Podstawa prawnaArt. 121 ust. 3 Konstytucji RP

10

Prezydent — podpis, weto albo TK

Prezydent

Głowa państwa ma trzy opcje i kilka różnych terminów.

Po przejściu Sejmu i Senatu ustawa trafia do Prezydenta. Prezydent ma trzy opcje konstytucyjne:
  1. PODPISAĆ — ustawa zostaje promulgowana (zarządza jej publikację w Dzienniku Ustaw). Po publikacji zaczyna obowiązywać.
  2. ZAWETOWAĆ — odmówić podpisania i przekazać ustawę Sejmowi do ponownego rozpatrzenia z uzasadnieniem (tzw. weto zawieszające). Sejm może obalić weto większością 3/5 oddanych głosów przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (kworum 230). Jeśli się to uda — Prezydent ma obowiązek podpisać w ciągu 7 dni i nie może już ponownie wetować ani kierować do TK.
  3. Skierować do Trybunału Konstytucyjnego — żądać zbadania zgodności ustawy z Konstytucją. Bieg 21-dniowego terminu jest wstrzymany do orzeczenia TK. Po wyroku TK możliwe są trzy ścieżki:
    • TK uznał ustawę za zgodną → Prezydent podpisuje.
    • TK uznał ustawę za niezgodną w całości → Prezydent odmawia podpisania.
    • TK uznał za niezgodne tylko niektóre przepisy i nie są one nierozerwalnie związane z całą ustawą → Prezydent może podpisać ustawę z pominięciem wadliwych przepisów albo zwrócić ją Sejmowi w celu usunięcia wad (art. 122 ust. 4 Konstytucji).
Standardowy termin to 21 dni. Ale są wyjątki:
  • 7 dni dla ustaw uchwalanych w trybie pilnym
  • 7 dni po obaleniu weta przez Sejm
  • Termin wstrzymany przez skierowanie do TK
UWAGA — wyjątki od prawa weta:
  • Ustawa budżetowa (i ustawa o prowizorium budżetowym) — Prezydent nie może zawetować. Może ją tylko podpisać albo skierować do TK, który ma na orzeczenie jedynie 2 miesiące (art. 224 Konstytucji).
  • Zmiana Konstytucji — Prezydent nie ma prawa weta ani prawa kierowania do TK. Musi podpisać w ciągu 21 dni (art. 235 ust. 7 Konstytucji).
Weto jest najmocniejszą bronią Prezydenta wobec parlamentu. Skutecznie zatrzymuje ustawę, jeśli koalicja rządząca nie zbierze 3/5 oddanych głosów (przy pełnej frekwencji 460 to 276 posłów; przy minimalnym kworum 230 — 138). Skierowanie do TK jest narzędziem subtelniejszym — pozwala Prezydentowi nie blokować ustawy w pełni, ale poddać ją niezależnej kontroli.

Co dalej

  • Dziennik Ustaw — Po podpisie ustawa wchodzi w życie.
  • Sejm obala weto — Większością 3/5 głosów Sejm odrzuca weto Prezydenta.
  • Trybunał Konstytucyjny — Prezydent kieruje ustawę do oceny zgodności z konstytucją.

Podstawa prawnaArt. 122 Konstytucji RPArt. 123 ust. 3 Konstytucji RP (tryb pilny)Art. 224 Konstytucji RP (ustawa budżetowa — brak weta)Art. 235 ust. 7 Konstytucji RP (zmiana Konstytucji — brak weta i TK)

11

Publikacja w Dzienniku Ustaw — ustawa wchodzi w życie

Prezydent

Ostatni krok. Od tej chwili ustawa obowiązuje wszystkich.

Po podpisaniu przez Prezydenta ustawa jest publikowana w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.). To oficjalny dziennik urzędowy, w którym ogłaszane są akty prawne powszechnie obowiązujące — ustawy, rozporządzenia, ratyfikowane umowy międzynarodowe. Publikacja jest warunkiem koniecznym — ustawa, która nie została opublikowana, formalnie nie obowiązuje, nawet jeśli została podpisana.
Tekst opublikowanej ustawy zawiera datę wejścia w życie. Standardowo ustawa wchodzi w życie po 14 dniach od dnia ogłoszenia — to nazywa się vacatio legis (po polsku „spoczynek ustawy”). Ten okres daje adresatom czas, by zapoznać się z nowymi regulacjami i przygotować do ich stosowania. Ustawa może jednak określić własny termin — krótszy lub dłuższy. Przykład krótkiego: ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Przykład dłuższego: ustawa wchodzi w życie po 6 miesiącach od ogłoszenia (typowe dla skomplikowanych reform wymagających przygotowania urzędów).
Od momentu wejścia w życie ustawa obowiązuje wszystkich — obywateli, firmy, organy państwa, sądy. Nieznajomość prawa nie zwalnia z odpowiedzialności (znana łacińska zasada ignorantia iuris nocet). Jeśli ktoś uważa ustawę za niezgodną z Konstytucją, może po jej wejściu w życie wystąpić z wnioskiem do TK za pośrednictwem skargi konstytucyjnej albo wystąpienia uprawnionego podmiotu (np. Rzecznik Praw Obywatelskich, grupa 50 posłów, 30 senatorów).

Podstawa prawnaArt. 122 ust. 2 Konstytucji RPArt. 4 ust. 1 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych

Najczęstsze pytania

Ile czasu trwa cały proces legislacyjny?

Konstytucja nie określa maksymalnego czasu — proces może trwać tak długo, jak komisja sejmowa nad nim pracuje. W praktyce: od kilku tygodni (tryb pilny, prosta ustawa) do kilku lat (kompleksowe reformy, kodeksy). Standardowo: 3-6 miesięcy od wpłynięcia projektu do podpisu Prezydenta. Ustawy nieuchwalone w danej kadencji Sejmu wygasają (zasada dyskontynuacji) i muszą być ponownie wniesione w nowej kadencji.

Czym różni się większość zwykła od bezwzględnej i kwalifikowanej?

Trzy różne progi głosowania:
  • Zwykła większość — głosów ZA więcej niż PRZECIW (wstrzymujący się nie liczą). Domyślny próg dla większości decyzji.
  • Bezwzględna większość — głosów ZA więcej niż PRZECIW i WSTRZYMUJĄCYCH razem. Czyli ponad połowa wszystkich głosów. Wymagana m.in. do odrzucenia stanowiska Senatu.
  • Większość kwalifikowana — określony ułamek głosów, np. 3/5 (do obalenia weta Prezydenta) albo 2/3 (do zmiany Konstytucji w trybie pełnym).

Czym jest tryb pilny? Kiedy się go stosuje?

Tryb pilny (art. 123 Konstytucji) to skrócona procedura legislacyjna. Tylko Rada Ministrów może uznać swój projekt za pilny — ani posłowie, ani Senat, ani Prezydent. Skutki: Senat dostaje 14 dni zamiast 30, Prezydent 7 dni zamiast 21. Tryb pilny nie może dotyczyć ustaw podatkowych, kodeksów, ustaw o wyborach Prezydenta lub posłów oraz ustaw regulujących ustrój i właściwość władz publicznych.

Czy obywatele naprawdę mogą zgłosić projekt ustawy?

Tak — to inicjatywa ustawodawcza obywateli z art. 118 ust. 2 Konstytucji. Wymagane jest zebranie podpisów co najmniej 100 tysięcy obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. Komitet inicjatywy obywatelskiej musi spełnić formalne wymogi: zarejestrować się u Marszałka, zebrać podpisy w określonym czasie, przedstawić projekt z uzasadnieniem i oceną skutków finansowych. Praktycznie udaje się to kilka razy rocznie — większość inicjatyw nie zbiera wymaganej liczby podpisów. Tryb określa ustawa z dnia 24 czerwca 1999 r. o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli.

Co to jest kworum?

Kworum to minimalna liczba osób wymagana, by ciało kolegialne mogło prawnie podjąć decyzję. Dla Sejmu wynosi ono połowę ustawowej liczby posłów, czyli 230 z 460. Jeśli na sali jest mniej posłów, każda próba głosowania jest nieważna. Marszałek sprawdza kworum przez elektroniczne głosowanie obecności przed istotnymi punktami.

Czym różni się Dziennik Ustaw od Monitora Polskiego?

Dziennik Ustaw RP (Dz.U.) publikuje akty prawa powszechnie obowiązującego — Konstytucję, ustawy, rozporządzenia, ratyfikowane umowy międzynarodowe. To podstawowy dziennik publikacyjny.
Monitor Polski (M.P.) publikuje akty o charakterze wewnętrznym i nie-normatywnym — uchwały Sejmu i Senatu (niebędące ustawami), zarządzenia Prezesa Rady Ministrów i ministrów, akty wewnętrznego kierownictwa. Obie publikacje wydaje Rządowe Centrum Legislacji.

Co się stanie, jeśli Prezydent zignoruje termin?

Konstytucja nie reguluje wprost sytuacji, w której Prezydent nie podpisze ani nie zawetuje ustawy w terminie 21 dni. W literaturze prawniczej spotyka się różne interpretacje — najczęściej przyjmuje się, że Marszałek Sejmu może wydać akt zastępczy (analogicznie do sytuacji niemożności pełnienia funkcji przez Prezydenta). W praktyce polskiej takiej sytuacji nie było — Prezydenci dotrzymywali terminu albo wnosili weto/skargę do TK.

Słowniczek pojęć

Bezwzględna większość
Głosów ZA musi być więcej niż PRZECIW i WSTRZYMUJĄCYCH razem — czyli ponad 50% wszystkich oddanych głosów. Nie myl z „50% obecnych + 1”.
Druk sejmowy
Numerowany dokument wniesiony do Sejmu — projekt ustawy, sprawozdanie komisji, opinia, autopoprawka. Każdy ma unikalny numer (np. „druk 1650”).
Dziennik Ustaw (Dz.U.)
Oficjalna publikacja Rządowego Centrum Legislacji, w której ogłaszane są ustawy i rozporządzenia. Bez publikacji ustawa nie obowiązuje.
Inicjatywa ustawodawcza
Prawo wniesienia projektu ustawy do Sejmu. Przysługuje: posłom (15+), Senatowi, Prezydentowi, Radzie Ministrów, komisjom sejmowym oraz grupie 100 tys. obywateli.
Klub poselski
Zorganizowana grupa posłów reprezentująca tę samą partię. Każdy klub musi liczyć co najmniej 15 posłów (lub 3 dla koła).
Komisja sejmowa
Stały lub nadzwyczajny organ Sejmu zajmujący się określoną dziedziną (zdrowie, finanse, sprawiedliwość). Komisje wykonują główną pracę legislacyjną.
Kworum
Minimalna liczba posłów obecnych na sali wymagana do podjęcia decyzji. W Sejmie: 230 z 460. Bez kworum każde głosowanie jest nieważne.
Monitor Polski (M.P.)
Dziennik urzędowy publikujący akty wewnętrzne — uchwały Sejmu i Senatu, zarządzenia Prezesa RM, akty wewnętrzne resortów.
Tryb pilny
Skrócona procedura legislacyjna — tylko dla projektów rządowych. Senat ma 14 dni (zamiast 30), Prezydent 7 dni (zamiast 21).
Trybunał Konstytucyjny (TK)
Sąd badający zgodność ustaw z Konstytucją. Prezydent może skierować do TK ustawę przed podpisem; po wejściu w życie ustawy zaskarżyć ją mogą m.in. RPO, grupa 50 posłów, 30 senatorów.
Vacatio legis
Łac. „spoczynek ustawy” — okres między ogłoszeniem ustawy w Dz.U. a jej wejściem w życie. Standardowo 14 dni, ale ustawa może określić własny termin.
Weto prezydenckie
Odmowa podpisania ustawy. Prezydent zwraca ją Sejmowi z uzasadnieniem. Sejm może obalić weto większością 3/5 głosów.
Zwykła większość
Głosów ZA więcej niż PRZECIW (wstrzymujący się nie liczą). Standardowy próg dla uchwalenia ustawy.