Iwona Karolewska

Pani Marszałek! Państwo Ministrowie! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić przeciwstawne stanowisko, stanowisko klubu Koalicji Obywatelskiej odnośnie do projektu ustawy o wykonywaniu orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Wysoka Izbo! Stoimy dziś przed projektem ustawy, która dotyka fundamentów państwa prawa, odpowiedzialności państwa za przestrzeganie praw człowieka oraz skuteczne wykonywanie wyroków międzynarodowych trybunałów. Projekt ustawy o wykonywaniu orzeczeń ETPC nie jest jedynie zmianą techniczną. To odpowiedź na realny, narastający problem, który od lat pozostaje nierozwiązany. Dane są jednoznaczne. Na koniec 2024 r. aż 147 orzeczeń dotyczących Polski pozostawało w procedurze nadzoru nad ich wykonaniem. Co więcej, liczba wyroków niekorzystnych dla naszego kraju systematycznie rosła. W samym 2024 r. było ich 85, przy zaledwie 39 korzystnych. To nie są tylko liczby. Za każdą z tych spraw stoją konkretni ludzie, których prawa zostają naruszone, a skutki tego naruszenia wymagają sprawnego naprawienia. Chodzi też o uchronienie innych przed podobnym naruszeniem ich praw. Dodatkowo wykonywanie wyroków trwa zbyt długo. Ponad 1/5 z nich pozostaje niewykonana przez ponad 5 lat, a najstarsze sprawy sięgają 2005 r. Pokazuje to, że obecny system po prostu nie działa tak, jak powinien. Dlaczego tak się dzieje? Przede wszystkim dlatego, że brakuje jasnych, ustawowych zasad współdziałania między instytucjami publicznymi. Dziś system opiera się na zarządzeniu, czyli akcie o charakterze wewnętrznym, który nie daje wystarczających narzędzi do skutecznej koordynacji działań. To nie jest problem teoretyczny. W praktyce oznacza to rozproszenie odpowiedzialności, brak jasnego wskazania, kto i w jakim zakresie ma podejmować działania, a w konsekwencji opóźnienia, nietrafione środki naprawcze i powtarzające się naruszenia. Ustawa ma to zmienić. Po pierwsze, wprowadza jasne zasady wykonywania orzeczeń Trybunału. Po drugie, ustanawia mechanizm koordynacji wszystkich działań podmiotów publicznych, także tych spoza administracji rządowej. Po trzecie, wzmacnia rolę ministra właściwego do spraw zagranicznych jako koordynatora tego procesu. To bardzo ważne, bo tylko spójne działanie różnych instytucji może doprowadzić do rzeczywistego usunięcia przyczyn naruszeń, a nie tylko ich skutków. Projekt odpowiada również na problem tzw. spraw powtarzalnych, takich jak przewlekłość postępowań czy naruszenia praw osób osadzonych. Brak skutecznej reakcji państwa powoduje bowiem, że do Trybunału trafiają kolejne podobne skargi, które kończą się kolejnymi wyrokami przeciwko Polsce. Nie możemy sobie na to pozwolić ani z punktu widzenia praw obywateli, ani z perspektywy wiarygodności państwa na arenie międzynarodowej. Warto też podkreślić wymiar finansowy. W latach 2011-2024 Polska wypłaciła ponad 57 mln zł tytułem zadośćuczynień. To środki publiczne, które mogły być wydatkowane na inny cel. Szanowni Państwo! Ta ustawa nie jest tylko o procedurach. Ona jest o odpowiedzialności państwa, o szacunku dla prawa, o zaufaniu obywateli do instytucji publicznych. Jej celem jest stworzenie systemu, który będzie działał sprawnie, przejrzyście i skutecznie, tak aby wyroki ETPC były wykonywane szybko, rzetelnie i w sposób zapobiegający kolejnym naruszeniom. Ta ustawa jest też oczekiwana przez społeczeństwo obywatelskie, które chce szybkiego, pełnego naprawienia naruszeń stwierdzanych przez Trybunał w Strasburgu, gwarancji wypłaty słusznego zadośćuczynienia dla skarżących oraz współpracy państwa na rzecz wzmocnienia ochrony ich praw i wolności. Wysoka Izbo! Klub Koalicji Obywatelskiej popiera projekt ustawy. Dziękuję bardzo. Przebieg posiedzenia