Michał Pyrzyk

Dziękuję bardzo. Szanowny Panie Marszałku! Szanowny Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe przedstawić nasze oświadczenie dotyczące rządowego projektu ustawy o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego na podstawie prawa przez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018-2025. Jest to bardzo potrzebna i konieczna stabilizacja praworządności w Polsce, szczególnie po zmianach normatywnych w obszarze sądownictwa dokonanych w dwóch ubiegłych kadencjach parlamentarnych, czyli w latach 2016-2023. Dotyczy to przede wszystkim niezbędności zagwarantowania fundamentalnego prawa obywatela do rozpoznania jego sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd i obecnie powinno to być realizowane w kilku obszarach. Poza zmianami dotyczącymi Krajowej Rady Sądownictwa i Trybunału Konstytucyjnego, które zostały podjęte i dokonane przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej obecnej kadencji - za to te nowe, bardzo dobre i potrzebne ustawy dotyczące tych konstytucyjnych organów nie zostały podpisane przez prezydenta, tylko odesłane do kontroli prewencyjnej, czyli de facto trafiły do kosza - oraz poza reformą Sądu Najwyższego i rozdzieleniem funkcji ministra sprawiedliwości i funkcji prokuratura generalnego konieczne jest uregulowanie statusu sędziów powołanych przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa funkcjonującej w latach od 2018 r. do 2025 r. Z tego względu niniejsze przedłożenie zmierza do tej konwalidacji, do naprawy sytuacji powstałej wskutek pozbawienia w minionych latach Krajowej Rady Sądownictwa tak naprawdę jej tożsamości konstytucyjnej, co w dużej mierze podważyło i niezależność sądownictwa, i niezawisłość sędziów. Uchwałą Sejmu podjętą na początku obecnej kadencji stwierdzono, że obecna rada nie jest organem tożsamym z KRS opisaną w konstytucji, co uzasadnia ustawową regulację skutków jej uchwał. Omawiany projekt, w swym założeniu, dąży zatem do usunięcia systemowej wadliwości procedur nominacyjnych, która powoduje niepewność prawną, powoduje, że udział osób powołanych na wniosek wadliwie ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa w składach sędziowskich prowadzi do naruszenia prawa obywateli do sądu, w tym również do uchylania wyroków wydanych w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, jak chociażby ten głośny wczorajszy wyrok. Niniejszy projekt, jak słyszeliśmy, ma również na celu wykonanie orzeczeń Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a także zaleceń komisji weneckiej, z którą często rozmawiamy, chociażby poprzez likwidację Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w strukturze Sądu Najwyższego oraz zniesienie instytucji skargi nadzwyczajnej przy jednoczesnym rozszerzeniu uprawnień kontrolnych innych organów. Nadrzędnym celem tej regulacji, i to należy zaakcentować, jest przywrócenie wadliwie powołanym sędziom pełnej legitymacji do sprawowania działań w zakresie wymiaru sprawiedliwości, chociażby poprzez ponowne przeprowadzenie postępowań konkursowych przed już prawidłowo ukształtowaną i wyłonioną Krajową Radą Sądownictwa. Co najistotniejsze dla Polek i Polaków, projekt zakłada, że orzeczenia wydane przez wadliwie powołanych sędziów co do zasady pozostaną w mocy, a ich wzruszenie będzie możliwe tylko przy spełnieniu precyzyjnych warunków, co ma zapobiec chaosowi prawnemu, który, mam wrażenie, już się rozpoczyna, jeśli chodzi o orzeczenia sądowe. Proponowane i omawiane w debacie regulacje różnicują status osób powołanych na stanowiska sędziowskie w latach 2018-2025, dzieląc je na kilka głównych kategorii, w zależności od ich sytuacji prawnej bezpośrednio przed nominacją przez wadliwie ukształtowaną KRS. Szanowni państwo, w obecnej sytuacji jest to najbardziej optymalne podejście do tej naprawy. Status tych poszczególnych grup według proponowanych rozwiązań kształtuje się następująco. Pierwszą z nich stanowi tzw. grupa zielona, czyli sędziowie, których powołanie zostaje potwierdzone, a ich status nie będzie mógł być kwestionowany w przyszłości. Do tej kategorii, jak słyszeliśmy, należą osoby powołane na pierwsze stanowisko sędziowskie bezpośrednio po złożeniu egzaminu w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, a także byli referendarze sądowi i asystenci sędziów. Drugą grupę, żółtą, stanowić będą osoby, które zostały prawidłowo powołane na stanowisko sędziego, ale następnie uzyskały awans przy udziale wadliwie ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa. Ta grupa, licząca też ponad tysiąc osób, z dniem wejścia w życie ustawy powróci na stanowiska sędziowskie zajmowane przed tym wadliwym awansem. Jest to właściwy kierunek. Aby uniknąć paraliżu sądów, sędziowie ci zostaną z mocy ustawy delegowani na okres 2 lat do pełnienia czynności w sądach, w których obecnie orzekają, a ich docelowy status, tak jak też słyszeliśmy, zostanie rozstrzygnięty w ponownie przeprowadzonych konkursach. Ostatnią grupę, czerwoną, stanowić będą osoby, których stosunek służbowy ustaje. Jest to grupa najmniejsza i są to sędziowie z sądów powszechnych, ale również z Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, które przyszły, można tak powiedzieć, do zawodu sędziowskiego z innych profesji prawniczych. Osoby te mogą na swój wniosek zostać mianowane na stanowisko referendarza sądowego, a w projekcie przewidziano także możliwość powrotu na stanowisko prokuratora. Adwokaci, radcowie prawni czy notariusze mogą ubiegać się o ponowny wpis na listy zawodowe na zasadach określonych w ich pragmatykach. Podobnie jak w przypadku innych grup osoby te mogą startować w ponownych konkursach. Projekt normuje również sytuację sędziów w stanie spoczynku. Przewiduje on, że sędziowie, którzy awansowali z udziałem wadliwej KRS, a następnie przeszli w stan spoczynku, pozostają w nim, ale ich uposażenie zostanie odpowiednio obniżone do poziomu odpowiadającego poprzednio zajmowanemu, temu prawidłowemu stanowisku. Należy też zaznaczyć, że wszystkie osoby objęte skutkami ustawy, oczywiście z wyjątkiem tej pierwszej grupy, grupy potwierdzonej, zostaną wymienione w wykazie obwieszczonym przez ministra sprawiedliwości, od którego to wykazu przysługiwać będzie odwołanie do Sądu Najwyższego w zakresie prawidłowości zakwalifikowania do danej grupy. Wysoki Sejmie! Tak jak słyszeliśmy, rządowe przedłożenie przewiduje także likwidację Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego. Pociąga to za sobą szereg zmian strukturalnych, kadrowych oraz procesowych w Sądzie Najwyższym, mających na celu przywrócenie stanu zgodnego z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej i standardami międzynarodowymi. Po likwidacji tej izby dotychczasowa Izba Pracy i Spraw Społecznych przejmie większość kompetencji znoszonej izby, w tym sprawy z zakresu prawa publicznego, zamówień publicznych, ochrony konkurencji oraz regulacji rynków. Zgodnie z nowymi regulacjami tak ukształtowana izba będzie właściwa także w sprawach protestów wyborczych, stwierdzania ważności wyborów i referendów oraz odwołań od uchwał Państwowej Komisji Wyborczej. Projekt, tak jak wspomniałem na wstępie, przewiduje też likwidację skargi nadzwyczajnej. Instrument ten zostanie usunięty z polskiego systemu prawnego, a sprawy już wszczęte na skutek skargi nadzwyczajnej zostaną dokończone w innych izbach, jednak przy ich rozpoznawaniu niedopuszczalne będzie oparcie rozstrzygnięcia na przesłance sprawiedliwości społecznej. Wysoki Sejmie! Szanowni Państwo! Zmiany te mają przede wszystkim zapewnić zachwianą dziś, i to dość poważnie, pewność prawa oraz stabilność orzeczeń sądowych. Projekt w całości zmierza też do odbudowania tak potrzebnego zaufania obywateli do sędziów i do sądów, które zostało nadwyrężone przez systemowe nieprawidłowości w zakresie niezawisłości władzy sądowniczej oraz naruszenie zasady wzajemnego zaufania w relacjach z sądami innych państw oraz z sądami Unii Europejskiej. Dlatego mając na uwadze powyższe, Klub Parlamentarny Polskie Stronnictwo Ludowe będzie popierać ten ważny rządowy projekt niezbędny w procesie przywracania standardów demokratycznego państwa prawa w Polsce. Dziękuję bardzo. Przebieg posiedzenia