Maja Ewa Nowak

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Komisji Polityki Społecznej i Rodziny mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie komisji o przedstawionych przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Radę Ministrów oraz grupę posłów w projektach ustaw o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami, zawartych w drukach nr 316, 1929 i 1933. Prace nad tymi trzema projektami ustaw rozpoczęły się w Sejmie w grudniu 2025 r. Od tego czasu Komisja Polityki Społecznej i Rodziny oraz specjalnie powołana przez nią podkomisja nadzwyczajna odbyły łącznie 20 posiedzeń poświęconych ich rozpatrzeniu. Była to długa, bardzo szczegółowa i momentami bardzo trudna praca. Wynikało to przede wszystkim z wagi ustawy, nad którą pracowaliśmy, oraz z nowatorskiego charakteru systemu, który chcemy stworzyć i który tworzymy. Nie mówimy bowiem o kolejnej edycji istniejącego już programu. Podjęliśmy próbę stworzenia w Polsce zupełnie nowego, systemowego rozwiązania w zakresie asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami. Rozwiązania, którego celem jest umożliwienie ok. 100 tys. osób z niepełnosprawnościami prowadzenie w miarę możliwości niezależnego życia, zgodnie z wolą tych osób i ich indywidualnymi potrzebami. Asystencja osobista ma być indywidualnym wsparciem osoby z niepełnosprawnością w wykonywaniu codziennych czynności, poruszaniu się oraz uczestniczeniu w życiu społecznym lub zawodowym. Właśnie dlatego podczas prac komisji i podkomisji tak ważne było to, aby każdy głos mógł zostać wysłuchany, żeby każda osoba z niepełnosprawnością mogła znaleźć się na posiedzeniu i wypowiedzieć swoje uwagi i żeby każda uwaga została przeanalizowana. Dyskutowaliśmy o tym, kogo powinien obejmować nowy system, od kiedy powinien on funkcjonować, jaki powinien być wymiar asystencji, jak powinny wyglądać zasady jej przyznawania i realizowania oraz o sposobie zagwarantowania bezpieczeństwa i jakości tego wsparcia. Chcę w tym miejscu zwrócić uwagę na coś szczególnie istotnego. W toku prac nie było żadnego sporu pomiędzy klubami parlamentarnymi co do tego, że systemowe rozwiązanie dotyczące asystencji osobistej jest potrzebne i że ta ustawa powinna wejść w życie. Różniliśmy się natomiast, i nadal się różnimy, w ocenie poszczególnych rozwiązań. Dyskutowaliśmy m.in. o kryterium punktowym, wieku osób uprawnionych, liczbie godzin asystencji, tempie obejmowania systemem kolejnych grup, zasadach finansowania czy waloryzacji stawek. Te różnice znalazły odzwierciedlenie we wnioskach mniejszości przedstawionych Wysokiej Izbie, jednak różnica zdań dotycząca szczegółów ustawy nie zmienia zasadniczego faktu, a mianowicie, że potrzeba stworzenia ustawowego, stabilnego systemu asystencji osobistej nie była przez nikogo kwestionowana. W projekcie ustawy zakłada się, że osobom dorosłym asystencja będzie mogła być przyznawana w wymiarze 20-240 godzin miesięcznie, natomiast osobom w wieku od 13. roku życia do ukończenia 18. roku życia w wymiarze 20-80 godzin miesięcznie. Prawo do asystencji i jej wymiar będą ustalane z uwzględnieniem nie tylko niezbędnego wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, ale też barier, z którymi mierzy się dana osoba, oraz potrzeb tej osoby związanych z komunikacją i uczestnictwem w życiu społecznym. Dzięki temu zakres wsparcia ma odpowiadać rzeczywistej sytuacji i potrzebom konkretnych osób, a nie być określany według jednego, jednakowego dla wszystkich, schematu. To ważne, ponieważ istotą asystencji nie jest dopasowanie człowieka do istniejącej już usługi, ale na odwrót, jej istotą jest dopasowanie wsparcia do konkretnego człowieka, jego życia i potrzeb. Projekt ustawy zakłada stopniowe uruchamianie systemu. W pierwszej kolejności obejmie on osoby dorosłe o najwyższym poziomie potrzeby wsparcia, a następnie kolejne grupy, czyli osoby w wieku 13-18 lat. Jednocześnie w projekcie ustawy przewiduje się mechanizm jej przeglądu. W okresie 3 lat od dnia ogłoszenia ustawy minister będzie zobowiązany przeanalizować jej funkcjonowanie, w tym dostępność i jakość asystencji, sposób jej finansowania oraz możliwość rozszerzenia prawa na kolejne osoby. W tym procesie mają być również uwzględnione opinie osób z niepełnosprawnościami, organizacji społecznych, a projekt sprawozdania z przeglądu wraz z rekomendacjami ma również podlegać konsultacjom publicznym. Chciałabym bardzo mocno podkreślić, że projekt, który dziś przedstawiam w imieniu komisji, nie spełnia, być może, wszystkich oczekiwań wszystkich środowisk w 100%, nie rozstrzyga też wszystkich kwestii dotyczących stworzenia zupełnie nowego systemu, jakim jest ustawowa asystencja osobista. Możemy dyskutować o tym, czy system powinien od początku obejmować więcej osób, możemy spierać się o progi punktowe, liczbę godzin czy adekwatne finansowanie. Możemy, i zapewne będziemy, wracać do części tych kwestii także po uruchomieniu tego systemu i po zebraniu pierwszych doświadczeń dotyczących jego funkcjonowania. Ale jednocześnie projekt przyjęty przez komisję jest próbą znalezienia odpowiedzialnego kompromisu pomiędzy skalą potrzeb i oczekiwań a możliwościami państwa, a przede wszystkim czyni coś, czego przez wiele lat nie udało się uczynić: przenosi asystencję osobistą z rozwiązania opartego przede wszystkim na kolejnych programach i konkursach do systemu uregulowanego ustawowo. Jest to bardzo duża jakościowo zmiana, bo niezależne życie nie oznacza życia bez wsparcia, oznacza możliwość podejmowania decyzji dotyczących własnego życia i korzystania z takiego wsparcia, które pozwala te decyzje realizować. Właśnie temu ma służyć asystencja osobista. Nie temu, aby ktoś decydował za osobę z niepełnosprawnością, jak ma żyć, ale temu, aby dzięki odpowiedniemu wsparciu ta osoba mogła w możliwie największym zakresie sama decydować o swojej codzienności, aktywności, nauce, pracy, swoich relacjach czy swoim uczestnictwie w życiu społecznym. Jest to istota zmiany, którą przedkładamy dzisiaj Wysokiej Izbie. Komisja Polityki Społecznej i Rodziny po rozpatrzeniu projektu ustawy wnosi, aby Wysoki Sejm uchwalił projekt ustawy zawarty w sprawozdaniu komisji. Dziękuję. Przebieg posiedzenia