Marek Jan Chmielewski

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Nadzwyczajnej do spraw działań przeciwpowodziowych i usuwania skutków powodzi z roku 2024 o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw, druki nr 2675 i 2787. W toku przeprowadzonej dyskusji i konsultacji projektu ustawy z przedstawicielami ministerstwa rolnictwa oraz po uzgodnieniach legislacyjnych dokonano poprawek, które uporządkowały terminologię oraz potwierdziły hierarchię działań w postępowaniach porządkujących przestrzeń rolniczą po zdarzeniach nadzwyczajnych. W związku z tym dokonano zmiany tytułu ustawy - ustawa o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Głównym celem wprowadzenia nowych przepisów jest usystematyzowanie działań państwa wobec właścicieli gruntów, które utraciły swoją wartość użytkową. Wprowadzenie rozdziału 3a do ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi ma na celu stworzenie kompleksowego mechanizmu prawnego służącego zagospodarowaniu gruntów rolnych i leśnych, które ucierpiały w wyniku kataklizmu. Została przyjęta hierarchiczna kolejność działań, która ma zapewnić racjonalne wykorzystanie środków publicznych i ochronę interesów rolników. W pierwszej kolejności dąży się do przywrócenia wartości użytkowej gruntów na cele rolnicze. Jeśli rekultywacja jest nieuzasadniona, np. zbyt droga lub obarczona wysokim ryzykiem kolejnej powodzi, właściciel ma otrzymać grunty zamienne o równej wartości w procesie scalania. Dopiero gdy ani rekultywacja, ani scalanie nie są możliwe, państwo dokonuje wykupu gruntów na rzecz Skarbu Państwa. Dodatkowym celem jest usprawnienie i przyspieszenie procedur w sytuacjach nadzwyczajnych, co realizowane jest m.in. poprzez dopuszczenie sporządzenia w przypadku klęsk żywiołowych tylko jednej opinii rzeczoznawcy zamiast dwóch. Kluczowe znaczenie mają również definicje wprowadzone w art. 57a, które stanowią fundament dla całego mechanizmu pomocy właścicielom dotkniętych kataklizmem nieruchomości. Wprowadzono podział na dwie główne kategorie gruntów. Pierwsza kategoria to grunty zdewastowane w wyniku powodzi. Rozumiemy przez to grunty rolne lub leśne, które w wyniku wystąpienia kataklizmu całkowicie utraciły swoją wartość użytkową. Druga kategoria to grunty zdegradowane w wyniku powodzi. Są to grunty rolne lub leśne, których wartość użytkowa została ograniczona. Wprowadzenie tych definicji do odrębnego artykułu miało na celu ich ujednolicenie, ponieważ są one wspólne dla wszystkich trzech instytucji przewidzianych w ustawie, czyli rekultywacji, scalania oraz wykupu gruntów. Całość działań, tj. rekultywacja, scalanie oraz wykup, jest finansowana z budżetu państwa, konkretnie z rezerwy celowej na przeciwdziałanie klęskom żywiołowym i usuwanie jej skutków. Precyzyjne określenie stanu gruntów jest niezbędne, ponieważ to na jego podstawie starosta, opierając się na opinii rzeczoznawcy, określa stopień utraty lub ograniczenia wartości użytkowej. Ustalenie, czy dany grunt jest zdewastowany czy zdegradowany odbywa się w ramach analizy zasadności rekultywacji. Na wniosek właściciela składany w ciągu 6 miesięcy od powodzi starosta wyznacza rzeczoznawcę posiadającego wiedzę z zakresu gleboznawstwa i klasyfikacji gruntów, który ocenia stan faktyczny nieruchomości. Jeżeli analiza wykaże, że przywrócenie wartości użytkowej, czyli rekultywacja, jest niezasadne, czyli m.in. koszt nie może przekroczyć pięciokrotności średniej ceny rynkowej 1 ha w województwie oraz prawdopodobieństwo podobnego zalania jest powyżej 10%, uruchamiane są kolejne kroki: scalanie, czyli wymiana na grunt o równej wartości, lub wykup przez państwo. Nowe przepisy wprowadzają możliwość, aby rekultywacji dokonywał sam właściciel gruntów. Decyzja starosty określa zakres rzeczowy prac, kosztorys oraz termin ich wykonania. Właściciel gruntu musi zgłosić staroście zakończenie prac w ciągu 30 dni. Pozytywna decyzja o zakończeniu rekultywacji jest podstawą do przeprowadzenia gleboznawczej klasyfikacji gruntów. Jeśli właściciel nie wykona prac w terminie lub wykorzysta środki niezgodnie z przeznaczeniem, starosta wydaje decyzję o ich zwrocie wraz z odsetkami, stosując przepisy o finansach publicznych dotyczące dotacji. Samorząd województwa koordynuje i wykonuje prace scaleniowe oraz zagospodarowanie poscaleniowe. Procedury scaleniowe nie są zwolnione z oceny wpływu na środowisko, w tym na obszary Natura 2000, co ma zapewnić zgodność z prawem unijnym i zasadą prewencji. Wartość gruntów objętych scalaniem ustala się według stanu z ewidencji gruntów i budynków na dzień poprzedzający wystąpienie powodzi. W procesie scalania mogą być wykorzystane wszystkie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, a nie tylko te wchodzące w skład tzw. zasobu nieruchomości Skarbu Państwa. Obejmuje to w szczególności grunty wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnych Skarbu Państwa, którymi zarządza Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Grunty pod drogi dojazdowe wydzielone w procesie scalania stają się własnością gminy. Decyzja o scaleniu stanowi także podstawę do zmiany lub rozwiązania umowy dzierżawy nieruchomości Skarbu Państwa bez odszkodowania. Zgoda dzierżawcy tutaj nie jest wymagana. Jeżeli w wyniku analizy okaże się, że nie ma możliwości wydzielenia gruntów zamiennych o odpowiedniej wartości, starosta informuje właściciela o możliwości złożenia wniosku o wykup nieruchomości. W ramach nowelizacji ustawy wykup gruntów przez Skarb Państwa został zdefiniowany jako środek ostateczny w hierarchii działań ratunkowych. W przepisach zrezygnowano z pojęcia odszkodowania na rzecz zapłaty wartości nieruchomości, aby uniknąć kolizji różnych mechanizmów prawnych. Wykup gruntów jest w całości finansowany ze środków budżetu państwa. Fundusze na ten cel, przypominam, pochodzą z rezerwy celowej przeznaczonej na przeciwdziałanie klęskom żywiołowym i usuwanie ich skutków. W ramach nowelizacji ustawy o usuwaniu skutków powodzi zasady szacowania wartości gruntów zostały precyzyjnie określone, aby zapewnić właścicielom sprawiedliwy ekwiwalent w procesie scalania lub godziwą zapłatę w przypadku wykupu, przy jednoczesnym zachowaniu zgodności z prawem Unii Europejskiej. Całość nowych regulacji, w tym opisane wyżej mechanizmy dla powodzi z 2024 r., wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy. Szanowni Państwo! To jest kolejny obszar, który państwo polskie, rząd będzie wspierał w zakresie przywrócenia wartości początkowych przed powodzią. Ta ustawa wychodzi temu naprzeciw. Jest trudną ustawą. Wiąże wiele mechanizmów, które funkcjonowały oddzielnie, a zostały połączone w całość, a co najważniejsze, co wielokrotnie podkreślałem jako przedstawiciel komisji nadzwyczajnej, że ma to być materiał, który w przyszłości - oby nie - pozwolił jak najszybciej reagować na tego typu zdarzenia. Dziękuję bardzo.