Bartosz Romowicz

Szanowna Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Rozpatrywany projekt ustawy dotyczy jednej z najbardziej wrażliwych sfer funkcjonowania demokratycznego państwa prawa, czyli stosowania kontroli operacyjnej przez służby państwowe. Mówimy o działaniach, które z jednej strony są niezbędne do skutecznego zwalczania przestępczości, korupcji, terroryzmu oraz innych poważnych zagrożeń, ale z drugiej strony ingerują w konstytucyjne prawa i wolności obywateli, w szczególności prawo do prywatności oraz tajemnicę komunikowania się. Każde państwo demokratyczne musi poszukiwać właściwej równowagi pomiędzy bezpieczeństwem a ochroną praw jednostki. Służby muszą posiadać narzędzia umożliwiające skuteczne działanie, ale korzystanie z tych narzędzi nie może odbywać się bez realnej kontroli niezależnego sądu. Ten projekt, nad którym debatujemy, zmierza do wzmocnienia nadzoru sądowego nad kontrolą operacyjną. Zmiany mają objąć przepisy regulujące działalność Policji, Straży Granicznej, Żandarmerii Wojskowej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Krajowej Administracji Skarbowej oraz Służby Ochrony Państwa. Jednym z najważniejszych rozwiązań przewidzianych w projekcie jest wprowadzenie obowiązku uzasadniania przez sąd postanowień dotyczących stosowania kontroli operacyjnej. Tego uzasadnienia sąd nie będzie mógł traktować jako formalność. Powinno ono wskazywać, dlaczego zastosowanie tak daleko idącego środka było w konkretnym przypadku konieczne, proporcjonalne i zgodne z prawem. Obowiązek sporządzania uzasadnień zwiększy przejrzystość postępowania, ułatwi kontrolę prawidłowości podejmowanych decyzji, a także ograniczy ryzyko automatycznego zatwierdzania wniosków składanych przez służby. Sąd nie powinien pełnić jedynie roli instytucji potwierdzającej decyzje organów prowadzących czynności operacyjne. Jego zadaniem powinno być rzeczywiste i niezależne zbadanie, czy kontrola operacyjna jest uzasadniona. Kolejnym istotnym elementem projektu jest zobowiązanie właściwych organów do informowania sądu i prokuratora o wynikach kontroli operacyjnej po jej zakończeniu. Takie rozwiązanie pozwala odejść od modelu, w którym rola sądu kończy się w chwili wydania zgody na zastosowanie kontroli. Projekt zakłada bowiem, że nadzór sądowy powinien obejmować cały okres prowadzenia czynności, a nie wyłącznie moment ich rozpoczęcia. Szczególnie ważne jest przyznanie sądowi oraz właściwemu prokuratorowi możliwości zakończenia kontroli operacyjnej w każdym czasie. Jeżeli okaże się, że dalsze prowadzenie kontroli nie jest już konieczne, nie przynosi rezultatów albo przestało spełniać ustawowe przesłanki, to organ nadzorujący będzie mógł wydać postanowienie o jej zakończeniu. Wprowadzenie takiego mechanizmu wzmocni zasadę proporcjonalności. Projekt porządkuje również zasady postępowania z materiałami, których wykorzystanie w postępowaniu karnym jest niedopuszczalne. Materiały takie mają być niszczone komisyjnie i protokolarnie, zasadniczo w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zarządzenia sądu. Jest to sprawa bardzo istotna, ponieważ dane pozyskane w toku kontroli operacyjnej mogą dotyczyć nie tylko osoby objętej działaniami służb, ale także członków jej rodziny, współpracowników, znajomych oraz innych osób, które tak naprawdę nie mają żadnego związku z postępowaniem, które jest prowadzone przeciwko tej osobie. Państwo powinno gromadzić i przechowywać tylko takie informacje, które są faktycznie potrzebne. Projekt poszerza także możliwość składania zażaleń na postanowienia sądu. Na uwagę zasługuje także obowiązek przedstawiania Sejmowi i Senatowi corocznej informacji dotyczącej działalności związanej z zastosowaniem kontroli operacyjnej przez Straż Graniczną. Kontrola parlamentarna jest ważnym elementem, który funkcjonuje i jest uzupełnieniem kontroli sądowej i prokuratorskiej. Wysoka Izbo! Przedstawione rozwiązania należy ocenić jako krok w dobrym kierunku. Wzmacniają one znaczenie sądu, zwiększają odpowiedzialność służb za prowadzone działania oraz wprowadzają dodatkowy mechanizm kontroli nad wykorzystywaniem i niszczeniem zgromadzonych materiałów. Jednocześnie samo uchwalenie przepisów nie będzie wystarczające. Konieczne będzie także zapewnienie sądom odpowiednich warunków organizacyjnych, dostępu do pełnej dokumentacji oraz czasu potrzebnego na rzeczywistą analizę wniosków. Niezbędna będzie również rzetelna praktyka stosowania nowych regulacji przez służby i prokuraturę. Bezpieczeństwo obywateli jest jedną z podstawowych wartości, które państwo ma obowiązek chronić. Nie może ono jednak być budowane kosztem niekontrolowanej ingerencji w prywatność. Silne państwo to nie tylko państwo posiadające skuteczne służby, ale to także państwo, w którym służby podlegają prawu, niezależnemu sądowi oraz demokratycznej kontroli. Dlatego poparcie rozwiązań wzmacniających nadzór sądowy nad kontrolą operacyjną należy traktować jako działanie na rzecz bezpieczeństwa, praworządności i ochrony podstawowych praw obywatelskich. Dlatego jako Klub Parlamentarny Polska 2050 będziemy ten projekt popierać. Dziękuję.