Joanna Sekuła

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie projekt ustawy o organach właściwych i postępowaniach w sprawach reklamy politycznej oraz odpowiedzialności za naruszenie obowiązków w tych sprawach. Projekt ustawy został uchwalony w Senacie 25 czerwca. Projektowana ustawa ma na celu umożliwienie stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej nr 900 z dnia 13 marca 2024 r. w sprawie przejrzystości i targetowania reklamy politycznej. Rozporządzenie ma na celu zapewnienie obywatelom Unii Europejskiej lepszej możliwości dokonywania świadomych wyborów politycznych poprzez ułatwienie im rozpoznawania reklam politycznych, pomoc w zrozumieniu, kto odpowiada za ich publikację, oraz umożliwienie im ustalenia, czy byli celem ukierunkowanej reklamy, czyli targetowania. Każda reklama polityczna będzie musiała być odpowiednio oznaczona także w kontekście metadanych oraz zgłoszona do repozytorium reklamy politycznej. Rozporządzenie ma wspierać otwartą i uczciwą debatę polityczną, a ponadto stanowić odpowiedź na obawy związane z manipulacją informacjami i zagraniczną ingerencją w wybory. Rozporządzenie nie ogranicza swobody wypowiedzi ani nie zakazuje żadnych form komunikacji politycznej. Chroni wolność informacji, jednocześnie zwiększając transparentność i uczciwość debaty politycznej. Rozporządzenie w sprawie przejrzystości reklamy politycznej chroni zarówno wolność wypowiedzi, jak i wolność informacji, pomagając obywatelom w uznawaniu płatnej reklamy politycznej i odróżnieniu jej od innych treści, takich jak treści redakcyjne lub opinie polityczne wyrażane we własnym imieniu. Pomoże to chronić integralność procesów wyborczych i wesprze otwartą debatę demokratyczną. Rozporządzenie zobowiązuje nas do uregulowania pewnych aspektów służących stosowaniu tego rozporządzenia, tj. organów, sankcji i postępowania w sprawie naruszeń. Dlatego projekt ustawy zmierza do uregulowania właśnie tych kwestii. Rozporządzenie weszło w życie 9 kwietnia i ma zastosowanie od 10 października 2025 r. Rozporządzenie 2024/900 jest stosowane wprost i obowiązuje wszystkie państwa członkowskie. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przejrzystości i targetowania reklamy znalazło swój finał w parlamencie polskim 24 lutego 2022 r. Sprawozdawał to wówczas minister cyfryzacji Janusz Cieszyński, rekomendując wprowadzenie tych przepisów i wskazując pozostawienie kwestii nadzoru i sankcji krajowym przepisom i ustawodawcom, co znalazło zastosowanie. Rozwiązania proponowane w ustawie o organach właściwych i postępowaniach w sprawie reklamy politycznej oraz odpowiedzialności za naruszenie obowiązków w tych sprawach. System tworzą zgodnie z art. 22 rozporządzenia właściwe organy i krajowe punkty kontaktowe. Pierwszy organ to Państwowa Komisja Wyborcza jako organ wiodący wskazany w art. 3 ust. 1 projektu, organ właściwy w czasie kampanii i ciszy, co jest opisane w art. 6 ust. 1 projektu, oraz krajowy punkt kontaktowy - art. 2 ust. 2 projektu. Organy właściwe w rozumieniu przepisów rozporządzenia zostają wybrane i wskazane jako: prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej w odniesieniu do przedsiębiorców komunikacji elektronicznej, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji w odniesieniu do dostawców usług medialnych oraz platform VOD, prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w odniesieniu do innych podmiotów oraz prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych w odniesieniu do ochrony danych osobowych i ich przetwarzania oraz wykorzystania. Państwowa Komisja Wyborcza. Wiodącą rolę w projektowanym systemie nadzorowania przestrzegania przepisów rozporządzenia 2024/900 będzie pełnić Państwowa Komisja Wyborcza, która w tym systemie będzie krajowym punktem kontaktowym, do którego inne organy przekazują informacje o wszczęciu postępowania w sprawie naruszenia, o wydanych decyzjach w tych sprawach, która jest dostępna dla każdego z tych organów. Będzie ona nakładać administracyjne kary pieniężne za naruszenie przepisów rozporządzenia, będzie organem właściwym w sprawach nadzorowania przestrzegania rozporządzenia w okresie kampanii referendalnej i ciszy przedreferendalnej oraz w okresie kampanii wyborczej, w dniu głosowania i na 24 godziny przed tym dniem, będzie prowadzić kontrole we właściwym sobie rzeczowo zakresie, będzie prowadzić postępowanie w sprawach naruszenia przepisów rozporządzenia w zakresie swojej właściwości, będzie mogła zlecić organowi właściwemu wszczęcie postępowania, będzie rozpatrywać wnioski o nałożenie kary, będzie mogła wezwać organ właściwy do uzupełnienia wniosku oraz zażądać kopii akt oraz wyjaśnień, będzie mogła wydawać ostrzeżenia, nakazywać zaprzestania naruszeń i zobowiązywać do podjęcia kroków niezbędnych do zapewnienia zgodności z przepisami rozporządzenia, wprowadzać środki zaradcze, publikować oświadczenia, w których wskazane są osoby fizyczne i prawne odpowiedzialne za naruszenie przepisów. Będzie mogła również przekazywać odwołania od swojej decyzji do sądu okręgowego, sądu ochrony konkurencji, i konsumentów wraz z aktami sprawy. Organy właściwe. Organ właściwy będzie mógł przeprowadzić kontrolę, wszcząć postępowanie z urzędu, jeśli powziął wiadomość o możliwości naruszenia przepisów, na wniosek przedsiębiorcy lub osoby fizycznej, w wyniku zlecenia przez Państwową Komisję Wyborczą, wydawać ostrzeżenia, nakazywać zaprzestania naruszeń i zobowiązywać do podjęcia kroków niezbędnych do zapewnienia zgodności z przepisami rozporządzenia, wprowadzać środki zaradcze, publikować oświadczenia, w których wskazane są osoby fizyczne i prawne odpowiedzialne za naruszenie przepisów, zwracać się do PKW z wnioskiem o nałożenie administracyjnej kary pieniężnej wraz z propozycją wysokości tej kary. Postępowanie w sprawie naruszeń. Postępowanie w sprawie naruszenia rozporządzenia będzie się toczyć na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ właściwy wszczyna postępowanie z urzędu, jeśli powziął wiadomość o możliwości naruszenia przepisów, na wniosek przedsiębiorcy lub osoby fizycznej, w wyniku zlecenia przez Państwową Komisję Wyborczą. W wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie naruszenia organ właściwy może - zostało to wybrane z katalogu dopuszczalnych czynności z rozporządzenia - wydawać ostrzeżenia, nakazywać zaprzestania naruszeń, zobowiązywać do podjęcia kroków niezbędnych do zapewnienia zgodności z przepisami rozporządzenia, wprowadzać środki zaradcze, publikować oświadczenia, w których wskazane są osoby fizyczne i prawne odpowiedzialne za naruszenie przepisów. Od decyzji kończącej postępowanie nie przysługuje odwołanie, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - w myśl przepisów art. 123 § 3 k.p.a. Organ właściwy może zwrócić się do PKW z wnioskiem o nałożenie administracyjnej kary pieniężnej wraz z propozycją jej wysokości. Postępowanie w sprawie naruszenia w odniesieniu do ochrony danych osobowych przed prezesem UODO będzie toczyć się zgodnie z przepisami ustawy o ochronie danych osobowych. Postępowanie PKW w sprawie nałożenia kary. PKW przy wymierzaniu kary musi uwzględnić zasady regulujące wolność prasy i wolność wypowiedzi oraz regulujące zawód dziennikarza. W uzasadnionych przypadkach PKW może nałożyć karę także wtedy, gdy podmiot zaprzestał naruszania prawa. Karę należy uiścić w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. Do administracyjnych kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej. Za naruszenie wymienionych w projekcie przepisów rozporządzenia podmioty będą podlegać administracyjnej karze pieniężnej. Kara nałożona przez PKW nie może być wyższa niż 6% rocznego przychodu sponsora, wydawcy lub dostawcy usług reklamy politycznej albo 6% rocznego światowego przychodu sponsora, wydawcy lub dostawcy usług reklamy politycznej w przypadku sponsora, wydawcy lub dostawcy usług reklamy politycznej, który osiąga przychody również poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w roku poprzedzającym rok nałożenia kary albo roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Ukarany podmiot ma obowiązek dostarczyć PKW dane do określenia podstawy wymiaru kary. Jeśli tego nie uczyni, PKW ustali podstawę w drodze oszacowania. Wpływy z kar stanowią dochód budżetu państwa. Odwołanie od decyzji PKW nakładającej karę. Sponsor, wydawca lub dostawca będzie mógł odwołać się od decyzji do Sądu Okręgowego w Warszawie, sądu ochrony konkurencji i konsumentów, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji - art. 13 projektu. W ustawie określono nowe odrębne postępowania w k.p.c. dotyczące tego zagadnienia. Odwołanie powinno spełniać ogólne wymagania stawiane pismom procesowym, wskazane w art. 126 k.p.c., zawierać oznaczenia zaskarżonej uchwały i wartości przedmiotu sporu, zaskarżonej administracyjnej kary pieniężnej, oraz przytoczenie zarzutów, ich uzasadnienie wraz z dowodami na ich okoliczność, a także wniosek o uchylenie decyzji albo jej zmianę w całości lub w części. Państwowa Komisja Wyborcza musi niezwłocznie przekazać odwołanie wraz z aktami sprawy do sądu, chyba że komisja uzna odwołanie za słuszne. Wówczas może nie przekazać akt sądowi, a swoją decyzję uchylić albo zmienić w całości lub w części, o czym musi powiadomić stronę. Wraz z tym powiadomieniem komisja powinna przekazać stronie zmienioną lub nową decyzję. Od tej nowej decyzji ponownie przysługuje stronie odwołanie. Stronami postępowania przed sądem ochrony konkurencji i konsumentów będą Państwowa Komisja Wyborcza - będzie ją mógł reprezentować szef Krajowego Biura Wyborczego - odpowiednie organy właściwe, sponsor, dostawca lub wydawca w rozumieniu przepisów rozporządzenia 2024/900. Strony będą mogły zawrzeć ugodę. Sąd oddali odwołanie, jeśli nie będzie podstaw do jego uwzględnienia. W przypadku uwzględnienia albo uchyla, albo zmienia w całości lub w części zaskarżoną decyzję i orzeka co do istoty sprawy. Apelacja rozpoznawana jest w składzie jednego sędziego. Od orzeczenia sądu II instancji przysługuje skarga kasacyjna. Obowiązek przedstawienia informacji. PKW będzie musiało co 2 lata przedstawiać Sejmowi i Senatowi informację o realizacji przepisów rozporządzenia i ustawy, co jest opisane w art. 22 ust. 1 projektu - pierwszą informację po upływie 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy. Komisja Europejska będzie aktywnie współpracować z państwami członkowskimi, podmiotami gospodarczymi i innymi zainteresowanymi stronami, aby wspierać sprawne stosowanie przepisów. Sieć krajowych punktów kontaktowych będzie miała zasadnicze znaczenie dla wdrażania rozporządzenia, w tym jako platforma regularnej wymiany informacji najlepszych praktyk ze zorganizowanej współpracy między państwami członkowskimi a Komisją. Komisja powoła nową grupę ekspertów zainteresowanych stron w celu monitorowania i gromadzenia praktycznych informacji zwrotnych na temat stosowania rozporządzenia. W 2026 r. Komisja zorganizuje również dialog na temat wdrażania, aby wyciągnąć wnioski ze stosowania przepisów. Zgodnie z rozporządzeniem Komisja Europejska utworzyła portal, za pośrednictwem którego państwa członkowskie podają daty swoich wyborów, a także portal zawierający wykaz przedstawicieli prawnych, dostawców reklamy politycznej, mających siedzibę poza Unią Europejską, ale zarejestrowanych w państwie członkowskim. Portale te będą wspierać stosowanie rozporządzenia. Komisja Europejska przyjęła do omawianego aktu dwa rozporządzenia wykonawcze: rozporządzenie 2025/1410 w sprawie formatu, wzoru i specyfikacji technicznych oznakowań oraz ogłoszeń o przejrzystości politycznych materiałów reklamowych i rozporządzenie 2026/818 z kwietnia 2026 r. określające techniczne zasady funkcjonowania europejskiego repozytorium politycznych materiałów reklamowych on-line. Akty te rozwijają rozporządzenie omawiane dotyczące przejrzystości i targetowania reklamy politycznej. Przepisy będą bezpośrednio stosowane we wszystkich krajach, we wszystkich państwach Unii Europejskiej i umożliwią skuteczne monitorowanie reklamy politycznej w całej Unii. Centralnym elementem regulacji jest stworzenie europejskiego repozytorium, czyli publicznej bazy danych obejmującej wszystkie polityczne reklamy internetowe publikowane w Unii lub kierowane do jej mieszkańców. Repozytorium ma być dostępne publicznie i umożliwiać przeszukiwanie danych według wielu kryteriów jednocześnie. Kluczowym założeniem jest to, że dane będą zapisywane w formacie nadającym się do odczytu maszynowego. Oznacza to, że nie tylko użytkownicy, ale także systemy informatyczne, np. wyszukiwarki czy narzędzia analityczne, będą mogły automatycznie przetwarzać i analizować informacje o reklamach politycznych. Ma to zwiększyć przejrzystość oraz ułatwić kontrolę nad sposobami prowadzenia kampanii w Internecie. Wdrożenie systemu wiąże się z przetwarzaniem danych osobowych, dlatego rozporządzenie wyraźnie wskazuje na konieczność stosowania przepisów o ochronie danych, w tym ogólnego rozporządzenia o ochronie danych, RODO. Oznacza to, że wszystkie operacje na danych muszą być zgodne z zasadami legalności, minimalizacji i bezpieczeństwa przetwarzania. Reklama polityczna rozwija się szybko zarówno w mediach tradycyjnych - gazety, radia, telewizje - jak i na platformach cyfrowych. W tych różnych mediach ludzie muszą być w stanie łatwo zrozumieć, czy patrzą na płatne treści polityczne off-line i on-line, i wiedzieć, kto próbuje do nich dotrzeć w ten sposób. Rozporządzenie w sprawie przejrzystości reklamy politycznej nie zakazuje żadnego rodzaju komunikacji ani reklamy politycznej. Nie wprowadza wymogów dotyczących treści reklamy politycznej, w pełni chroniąc wolność wypowiedzi. Nie nakłada ono na platformy internetowe ogólnych wymogów w zakresie monitorowania. Rozporządzenie opiera się na systemie zgodnych z prawdą oświadczeń własnych osób kupujących usługi reklamy politycznej. Rozporządzenie wprowadza szczegółowe wymogi dotyczące targetowania reklamy politycznej, aby zapewnić poszanowanie praw podstawowych obywateli przy stosowaniu takich technik. Ta ustawa nie jest reakcją na abstrakcyjne ryzyko. Jest odpowiedzią na realne