Tomasz Piotr Nowak

Przypadł mi zaszczyt przedstawienia sprawozdania Komisji do Spraw Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych z procedowania ustawy o zmianie ustawy o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących oraz niektórych innych ustaw, druk nr 2410. Pierwsze czytanie projektu ustawy odbyło się na posiedzeniu komisji energii w dniu 28 kwietnia 2026 r. Celem projektowanej nowelizacji ustawy o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej jest usprawnienie i przyspieszenie procesu inwestycyjno-budowlanego przy zachowaniu najwyższych standardów bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej. Chodzi przede wszystkim o stworzenie skutecznych ram prawnych dla sprawnej realizacji budowy pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej, ale nie tylko tej pierwszej, bowiem jak wiemy z ˝Programu polskiej energetyki jądrowej˝, będziemy także budować drugą elektrownię jądrową. Obecne przepisy są niewystarczające wobec skali i złożoności takich inwestycji. Budowa elektrowni jądrowej jest procesem wieloetapowym, dlatego potrzebne są większe możliwości etapowania oraz wydzielenia prac, które mogą być prowadzone wcześniej, niezależnie od głównej procedury pozwolenia na budowę. Odpowiedzią na te potrzeby jest wprowadzenie instytucji pozwolenia na budowę w zakresie wstępnych robót budowlanych. Umożliwi ono wyodrębnienie prac niemających bezpośrednio wpływu na bezpieczeństwo jądrowe i prowadzenie ich w odrębnej, uproszczonej procedurze, co pozwoli rozpocząć część robót wcześniej i przyspieszyć realizację inwestycji. Ustawa precyzyjnie rozróżnia również, które prace wymagają zezwolenia w zakresie bezpieczeństwa jądrowego wydawanego przez prezesa Państwowej Agencji Atomistyki, a które mogą być prowadzone bez takiego zezwolenia. Zapewnia to przejrzystość systemu i eliminuje wątpliwości interpretacyjne przy zachowaniu pełnego nadzoru nad kluczowymi aspektami bezpieczeństwa. Proponowane rozwiązania mają charakter systemowy i są zgodne ze standardami stosowanymi w innych państwach rozwijających energetykę jądrową. Projekt doprecyzowuje także stosowanie przepisów Prawa budowlanego, umożliwia szersze etapowanie inwestycji oraz wprowadza zmiany w prawie atomowym i przepisach środowiskowych. Należy podkreślić, że jest to jeden z najbardziej złożonych projektów infrastrukturalnych realizowanych obecnie w Polsce - elektrownia atomowa, pierwsza elektrownia atomowa. Zaangażowane są w niego dziesiątki instytucji, a proces będzie wymagał dalszej elastyczności i gotowości do kolejnych zmian legislacyjnych, bowiem już w procesie zmian legislacyjnych byliśmy wcześniej, w latach 2018-2019. Widać wyraźnie, że ta elastyczność jest niezbędna, zwłaszcza że bloki są budowane tak, aby dostosować je do rzeczywistych lokalizacyjnych problemów i specyfiki danego terenu oraz spraw związanych z pojawieniem się określonych problemów, które trzeba będzie rozwiązać. Polski system prawny w zakresie energetyki jądrowej pozostaje zgodny ze standardami międzynarodowymi, w tym z wytycznymi Międzynarodowej Agencji Energii Jądrowej, a projekt jest na bieżąco monitorowany i wysoko oceniany. Równolegle prowadzone są działania związane z przygotowaniem kadr dla sektora energetyki jądrowej, obejmujące współpracę z uczelniami, rozwój kształcenia zawodowego i tworzenie centrów szkoleniowych z partnerami międzynarodowymi. Polska ma ambicję stać się regionalnym centrum kompetencyjnym w tym obszarze. Ten temat był poruszany przez wielu posłów zaniepokojonych tym, czy będziemy mieli odpowiednie kadry. W tym czasie prezes PEJ Marek Woszczyk przedstawił całe założenia, jak to jest realizowane, jak wygląda współpraca z politechnikami itd. Tak więc ten proces się już dzieje i przygotowujemy stosowne kadry. Podsumowując: projektowana ustawa tworzy nowoczesne i efektywne ramy prawne dla realizacji inwestycji jądrowych, umożliwiając ich przyspieszenie przy zachowaniu najwyższych standardów bezpieczeństwa. W toku dyskusji podczas posiedzenia komisji poza analizą projektu ustawy zadawano również pytania dotyczące aspektów legislacyjnych, organizacyjnych, finansowych i przyszłości ˝Programu polskiej energetyki jądrowej˝. Odpowiadał na nie minister Wojciech Wrochna i, odnosząc się do możliwości przyspieszenia procedur administracyjnych, podkreślił, że choć Polska działa w ramach prawa unijnego, analizowane są również rozwiązania upraszczające, podobne do stosowanych przy innych inwestycjach związanych z transformacją energetyczną, czyli takie jak np. przy OZE. Potwierdzono również, że polskie Prawo atomowe pozostaje zgodne z międzynarodowymi standardami i jest wysoko oceniane w przeglądach międzynarodowych. W zakresie finansowania, bo też o to pytano, zwrócono uwagę na potrzebę większej stabilności funkcjonowania instytucji badawczych, zwłaszcza Narodowego Centrum Badań Jądrowych, reaktora Maria oraz na rozważane rozwiązania zapewniające długoterminowe finansowanie. Omówiono także rozwój nowych technologii, w tym komercjalizację polskich rozwiązań jądrowych poprzez stworzenie podmiotów typu spin-off z udziałem kapitału publicznego i prywatnego. W odniesieniu do zamówień publicznych podkreślono konieczność zachowania elastyczności, aby umożliwić optymalizację kosztów i zwiększenie udziału krajowych przedsiębiorstw w realizacji inwestycji. Dużą uwagę poświęcono również przygotowaniu kadr, o czym mówiłem przed chwilą. Poruszono kwestie instytucjonalne, w tym przygotowanie Państwowej Agencji Atomistyki do prowadzenia równoległych procesów licencyjnych dla dużych elektrowni i technologii SMR. Podkreślono możliwość dalszego wzmacniania potencjału tej instytucji. Minister Wrochna zaznaczył, że realizowany program jest zgodny z prawem międzynarodowym, a energetyka jądrowa odgrywa coraz większą rolę w europejskiej polityce energetycznej jako stabilne i niskoemisyjne źródło energii. Sami widzimy, co się dzieje w tej chwili. Dla tych wątpiących - polityka klimatyczna musi być realizowana, bowiem po prostu ugotujemy planetę i sami siebie. W historii Ziemi było już kilka katastrof, które niszczyły gatunki rozwijające się na Ziemi. (Poseł Krzysztof Mulawa: Trochę za mocno, panie pośle.) Na szczęście my jesteśmy sukcesorem, ale nie zniszczymy tej naszej sukcesji. Dlatego tak bardzo ważne są dwa aspekty: rozwój odnawialnych źródeł energii i w backupie zabezpieczająca energetyka jądrowa. Społeczność Choczewa szczególnie była reprezentowana na posiedzeniu tej komisji. Zadawano pytania związane z ich bezpieczeństwem, ale także z procesem inwestycyjnym budowy Choczewa. Minister podkreślił działania ograniczające uciążliwość inwestycji dla lokalnych mieszkańców. Równolegle do realizacji inwestycji prowadzone są konkretne działania minimalizujące jej wpływ na codzienne życie mieszkańców. Obejmują one rozwój infrastruktury drogowej, kolejowej, organizację transportu materiałów w sposób ograniczający ruch lokalny, bieżące utrzymanie i naprawy dróg oraz stałą współpracę z samorządami. Priorytetem pozostaje prowadzenie inwestycji w sposób jak najmniej naruszający poczucie bezpieczeństwa mieszkańców. Szanowni Państwo! Dziękuję bardzo za bardzo pozytywne przyjęcie tej ustawy. W zasadzie nie było jakichkolwiek wątpliwości i w związku z tym przedstawiam wnioski, które są wnioskami jednoznacznymi. Rozwijamy energetykę jądrową i musimy być elastyczni w tej budowie po to, ażeby rok 2036 był rokiem skutecznej realizacji i postawienia pierwszego reaktora jądrowego i kolejnych. Dziękuję bardzo.