Barbara Okuła

Pani Marszałek! Pani Rzecznik! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Centrum przedstawiam stanowisko w sprawie informacji o działalności rzecznika praw dziecka za rok 2025 oraz uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka w Polsce. Debatując dziś nad tym sprawozdaniem, rozmawiamy o sprawach szczególnych. Dotyczą one wszystkich dzieci w Polsce: zarówno tych, które dorastają w bezpiecznych i kochających się rodzinach, jak i tych, które każdego dnia mierzą się z samotnością, przemocą, chorobą, ubóstwem czy odrzuceniem. Dzieci nie mają własnej reprezentacji politycznej, nie uczestniczą w wyborach, nie tworzą grup nacisku ani nie zabierają głosu podczas debat parlamentarnych. Są całkowicie zależne od decyzji podejmowanych przez dorosłych, dlatego ustawodawca powołał instytucję rzecznika praw dziecka, aby stał on na straży ich interesów i przypominał wszystkim organom państwa, że dobro dziecka musi pozostawać wartością nadrzędną. To właśnie przez ten pryzmat należy oceniać działalność rzecznika. Najważniejsze pytanie brzmi, czy jego działania przyczyniają się do poprawy sytuacji dzieci i skuteczniejszej ochrony ich praw. Przedstawione sprawozdanie pokazuje, że znaczenie tej instytucji stale rośnie. W 2025 r. do Biura Rzecznika Praw Dziecka wpłynęło ponad 78 tys. spraw. To najwyższy wynik w historii urzędu. W porównaniu z 2024 r. oznacza to wzrost o 23%, a względem 2023 r. - aż o 84%. Liczby te pokazują nie tylko skalę problemów, z jakimi mierzą się dzieci i ich rodziny, ale również rosnące zaufanie obywateli do instytucji rzecznika praw dziecka. Pokazują też, jak ważną rolę pełni rzecznik w systemie ochrony praw dziecka. Analiza przedstawionego dokumentu pokazuje, że polskie dzieci nadal mierzą się z wieloma wyzwaniami wymagającymi zdecydowanych działań państwa. Jednym z najpoważniejszych problemów pozostaje zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży. Coraz więcej młodych ludzi doświadcza depresji, zaburzeń lękowych czy kryzysów emocjonalnych. Dla wielu rodzin znalezienie odpowiedniej pomocy psychologicznej lub psychiatrycznej nadal wiąże się z długim oczekiwaniem. Za statystykami kryją się konkretne historie młodych ludzi, którzy potrzebują szybkiej i profesjonalnej pomocy. Wczesne wsparcie psychologiczne często decyduje o tym, czy dziecko otrzyma szansę na powrót do normalnego funkcjonowania, czy też jego problemy będą się pogłębiały. Wzmacnianie systemu opieki psychiatrycznej i psychologicznej dla dzieci powinno pozostawać jednym z najważniejszych priorytetów państwa. Równie niepokojącym zjawiskiem jest przemoc wobec dzieci. Przemoc fizyczna, psychiczna, seksualna czy zaniedbanie pozostawiają ślady na całe życie. Każdy przypadek przemocy wobec dziecka jest porażką dorosłych i sygnałem, że system ochrony wymaga dalszego doskonalenia. Coraz większym wyzwaniem staje się również przemoc w świecie cyfrowym. Hejt, cyberprzemoc, uzależnienie od mediów społecznościowych oraz kontakt z niebezpiecznymi treściami wymagają skutecznych działań państwa, szkoły i rodziców. Dzieci coraz więcej czasu spędzają w przestrzeni internetowej, dlatego bezpieczeństwo cyfrowe staje się dziś równie ważne co bezpieczeństwo w świecie rzeczywistym. Szczególnej uwagi wymagają także dzieci wychowujące się poza rodziną biologiczną. Dzieci przebywające w rodzinach zastępczych i placówkach opiekuńczo-wychowawczych często mają za sobą bardzo trudne doświadczenia. Potrzebują stabilności, bezpieczeństwa i realnych szans na dobrą przyszłość. Państwo powinno konsekwentnie wzmacniać system pieczy zastępczej, wspierać rodziny zastępcze oraz tworzyć warunki, które pozwolą tym dzieciom rozwijać się w atmosferze bezpieczeństwa i zaufania. Nie można także zapomnieć o dzieciach z niepełnosprawnościami oraz ich rodzinach. Dla wielu z nich codzienność oznacza walkę o rehabilitację, edukację i dostęp do specjalistycznego wsparcia. Obowiązkiem państwa jest tworzenie takich rozwiązań, które umożliwią im pełne uczestnictwo w życiu społecznym oraz zapewnią równy dostęp do edukacji, opieki zdrowotnej i usług publicznych. Na szczególne uznanie zasługuje aktywność rzecznika w podejmowaniu interwencji oraz uczestnictwie w postępowaniach sądowych dotyczących ochrony praw dziecka. W 2025 r. rzecznik uczestniczył w 1672 postępowaniach sądowych, co oznacza wzrost o ponad 60% w porównaniu z rokiem poprzednim. Pokazuje to, że urząd rzecznika nie ogranicza się wyłącznie do wydawania opinii czy przedstawiania rekomendacji. Jest obecny tam, gdzie dobro dziecka wymaga realnej ochrony, gdzie potrzebne jest wsparcie prawne oraz skuteczne działanie instytucji państwa. Jednocześnie sprawozdanie zwraca uwagę na problem ograniczonych możliwości udziału rzecznika w postępowaniach karnych. Warto podjąć dalszą dyskusję nad rozwiązaniami, które pozwolą jeszcze skuteczniej chronić prawa dzieci, zwłaszcza w sprawach dotyczących najpoważniejszych przestępstw popełnianych wobec małoletnich. Wysoka Izbo! Za każdym dokumentem, każdą procedurą i statystyką stoi konkretne dziecko. Dziecko, które chce czuć się bezpiecznie, rozwijać swoje talenty, mieć poczucie, że jest ważne. Dlatego rzecznik praw dziecka powinien pozostawać przede wszystkim rzecznikiem dzieci. Powinien być obecny wszędzie tam, gdzie dochodzi do naruszania ich praw, skutecznie interweniować i wskazywać rozwiązania służące najmłodszym. Rzecznik nie może być postrzegany jako uczestnik politycznego sporu. Jego autorytet wynika z niezależności, wiarygodności oraz konsekwentnego stawiania dobra dziecka ponad wszystkimi interesami. Prawa dziecka powinny być obszarem szczególnej odpowiedzialności wszystkich środowisk politycznych. Są sprawy, które powinny łączyć ponad podziałami. Bezpieczeństwo dzieci i ich zdrowie, edukacja i przyszłość z pewnością należą do tej kategorii. Musimy pamiętać, że inwestowanie w dzieci nie jest wydatkiem, lecz inwestycją w przyszłość państwa. Każda złotówka przeznaczona na ochronę zdrowia psychicznego dzieci, edukację, wsparcie rodzin czy przeciwdziałanie przemocy przynosi korzyść całemu społeczeństwu. Chcę podziękować rzecznikowi praw dziecka oraz wszystkim pracownikom biura rzecznika za ich codzienną pracę na rzecz najmłodszych obywateli naszego kraju. Jest to służba wymagająca nie tylko wiedzy i kompetencji, ale także ogromnej odpowiedzialności, zaangażowania i wrażliwości. Każdego dnia do biura rzecznika trafiają sprawy dzieci doświadczających przemocy, odrzucenia, problemów zdrowotnych, trudnej sytuacji rodzinnej czy kryzysów psychicznych. Dlatego tak ważne jest, aby instytucja rzecznika była silna, skuteczna i zawsze gotowa do działania tam, gdzie zagrożone jest dobro dziecka. Dziękujemy za podejmowane interwencje, działania edukacyjne, inicjatywy legislacyjne oraz konsekwentne przypominanie, że prawa dziecka nie są jedynie zapisami w ustawach czy konwencjach międzynarodowych, ale są realnym zobowiązaniem państwa wobec najmłodszych. Kiedy mówimy o prawach dziecka, nie rozmawiamy o abstrakcyjnych przepisach. Rozmawiamy o dzieciach, które dziś siedzą w szkolnych ławkach, bawią się na placach zabaw i marzą o swojej przyszłości. Naszym wspólnym obowiązkiem jest zrobić wszystko, aby każde dziecko w Polsce mogło dorastać w poczuciu bezpieczeństwa, szacunku i nadziei. Dziecko bowiem nie powinno walczyć o swoje prawa. To dorośli mają obowiązek tych praw strzec. Dziękuję pani rzecznik oraz wszystkim pracownikom za wsparcie okazywane dzieciom oraz młodym ludziom, którzy znaleźli się w trudnych i bolesnych sytuacjach życiowych. Dla wielu z nich to pierwszy krok do odzyskania poczucia bezpieczeństwa, godności i nadziei. Każde odebrane połączenie, każda podjęta interwencja, każda pomoc to człowiek, który nie został pozostawiony sam ze swoimi problemami. Dziękuję za to, że dzieci wiedzą, iż jest miejsce, gdzie zostaną wysłuchane, potraktowane z szacunkiem i otrzymają realne wsparcie. To niezwykle ważna misja, która każdego dnia zmienia życie wielu młodych ludzi na lepsze. Dziękuję pani rzecznik za udział w posiedzeniach komisji, za każdą konferencję, uświadamianie, wysłuchanie i chęć do współpracy. Klub Parlamentarny Centrum pozytywnie ocenia działania rzecznika praw dziecka i rekomenduje przyjęcie sprawozdania. Dziękuję bardzo.