Jolanta Zięba-Gzik

Pani Rzecznik! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego odnośnie do informacji o działalności rzecznika praw dziecka za rok 2025 oraz uwag o stanie przestrzegania praw dziecka w Polsce. Przedłożony dokument pokazuje zarówno skalę działań podejmowanych przez rzecznika praw dziecka, jak i najważniejsze problemy, z którymi mierzą się dziś dzieci, rodzice, opiekunowie, szkoły, samorządy oraz instytucje publiczne. Nie jest to jedynie techniczny opis pracy urzędu, ale także ważna diagnoza stanu przestrzegania praw dziecka w Polsce oraz wskazanie obszarów, w których państwo powinno działać szybciej, skuteczniej i bardziej konsekwentnie. Sprawy dzieci, rodziny i bezpieczeństwa najmłodszych są sprawami fundamentalnymi. Dziecko nie może być traktowane jako bierny uczestnik życia społecznego ani jako ktoś, o kim decyduje się bez jego wysłuchania. Dziecko jest podmiotem praw. Ma prawo do bezpieczeństwa, do szacunku, do wychowania w rodzinie, do edukacji, do ochrony zdrowia, do godnych warunków życia i do tego, aby państwo reagowało zawsze wtedy, kiedy jego dobro jest zagrożone. Dane przedstawione przez rzecznika pokazują, że skala spraw kierowanych do Biura Rzecznika Praw Dziecka znacząco wzrosła. W 2025 r. do biura wpłynęło ponad 78 tys. korespondencji. To liczba rekordowa. Z jednej strony pokazuje ona rosnące zaufanie obywateli do instytucji rzecznika. Ludzie zwracają się wtedy, kiedy wierzą, że zostaną wysłuchani. Z drugiej strony ta liczba jest dla nas wszystkich poważnym sygnałem. Pokazuje, że problemy dzieci i rodzin są liczne, złożone i wymagają realnej, systemowej odpowiedzi. Chcę w imieniu klubu Polskiego Stronnictwa Ludowego podziękować pani rzecznik oraz pracownikom Biura Rzecznika Praw Dziecka za ogrom pracy wykonanej w 2025 r., za aktywność w wielu obszarach: w sprawach rodzinnych, edukacyjnych, zdrowotnych, socjalnych, karnych, międzynarodowych, dotyczących bezpieczeństwa w Internecie, ochrony przed przemocą oraz kontroli przestrzegania praw dzieci. To pokazuje, że urząd jest obecny tam, gdzie prawa dziecka mogą być zagrożone. Szczególnie ważna jest działalność interwencyjna rzecznika. Dobro dziecka nie może pozostawać jedynie deklaracją. Musi oznaczać konkretne działania: reakcję na krzywdę, udział w postępowaniach, wystąpienia do właściwych instytucji, kontrolę placówek, monitorowanie standardów ochrony małoletnich oraz wskazywanie luk w prawie. Dziecko, które doświadcza przemocy, zaniedbania, osamotnienia albo bezradności instytucji, nie może słyszeć, że system zajmie się jego sprawą kiedyś. Reakcja musi być szybka, skuteczna i odpowiedzialna. Bardzo ważnym elementem działalności rzecznika praw dziecka jest dziecięcy telefon zaufania. To narzędzie, które w wielu przypadkach jest dla młodego człowieka pierwszym miejscem, gdzie może powiedzieć o swoim lęku, cierpieniu, przemocy, kryzysie psychicznym czy myślach samobójczych. Za statystykami rozmów i interwencji kryją się konkretne dzieci, często dzieci, które wcześniej nie miały odwagi albo możliwości poprosić o pomoc dorosłych w swoim otoczeniu. Dlatego ta forma wsparcia musi być traktowana jako jeden z kluczowych elementów systemu ochrony dzieci i młodzieży. Szczególnie mocno wybrzmiewa temat ochrony dzieci przed przemocą, złym traktowaniem i wykorzystywaniem. To obszar, w którym państwo musi być jednoznaczne. Dziecko ma prawo do bezpieczeństwa w domu, w szkole, w placówce opiekuńczej, w przestrzeni publicznej i w Internecie. Nie wystarczy reagować po tragedii. Potrzebujemy skutecznych procedur, sprawnego przepływu informacji między instytucjami, odpowiednio przygotowanych kadr i realnego wdrażania standardów ochrony małoletnich. Istotne miejsce zajmują również sprawy rodzinne. Wiele z nich dotyczy sytuacji dzieci w czasie konfliktu rodziców, rozwodu, separacji, sporów o kontakty, opiekę czy alimenty. W takich sprawach bardzo łatwo jest zgubić perspektywę dziecka. Dorośli prowadzą spór, instytucje prowadzą postępowania, a dziecko często zostaje w centrum konfliktu, którego nie wybrało. Dlatego tak ważne jest, aby w każdej takiej sprawie punktem odniesienia było dobro dziecka, jego bezpieczeństwo emocjonalne, stabilność i prawo do bycia wysłuchanym. Chcę także podkreślić wagę obszaru edukacji. Szkoła powinna być miejscem rozwoju, a nie lęku. Powinna uczyć, ale powinna też wspierać. Powinna dostrzegać różne talenty i różne potrzeby. Wciąż mierzymy się z problemami przemocy rówieśniczej, dostępem do pomocy psychologiczno-pedagogicznej, sytuacją dzieci z niepełnosprawnościami oraz uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Bardzo poważnym wyzwaniem pozostaje zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży. Widzimy to w szkołach, w rozmowach z rodzicami, nauczycielami i samymi młodymi ludźmi. Dzieci coraz częściej mierzą się z samotnością, lękiem, presją, kryzysami emocjonalnymi i brakiem poczucia bezpieczeństwa. Dostęp do psychologa, psychiatry dziecięcego czy terapii wciąż jest niewystarczający, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach. Chcemy mocno powiedzieć: dziecko z małej miejscowości, ze wsi czy z powiatu oddalonego od dużego ośrodka ma takie samo prawo do pomocy jak dziecko z dużego miasta. Miejsce zamieszkania nie może decydować o dostępie do wsparcia. Ważnym obszarem pozostaje także bezpieczeństwo dzieci w Internecie. Dziś dzieci funkcjonują równocześnie w świecie realnym i cyfrowym. Internet daje ogromne możliwości edukacyjne i społeczne, ale niesie też ryzyka: cyberprzemoc, hejt, patotreści, naruszenia prywatności, wykorzystywanie wizerunku czy kontakt z treściami szkodliwymi. Dlatego potrzebujemy mądrej edukacji cyfrowej, wsparcia dla rodziców i nauczycieli, a także większej odpowiedzialności podmiotów, które kształtują cyfrowe środowisko. Chcę w tym miejscu podziękować pani rzecznik za współpracę w bardzo ważnym obszarze, jakim jest konieczność zmiany przepisów, które dziś dopuszczają obciążanie dzieci kosztami pobytu dorosłych członków rodzin w domach pomocy społecznej. To sprawa, która pokazuje, jak czasem przepisy prawa, nawet jeśli formalnie obowiązujące, mogą prowadzić do rozwiązań głęboko niesprawiedliwych i sprzecznych z elementarnym poczuciem dobra dziecka. Obecne regulacje mogą prowadzić do absurdalnych i krzywdzących sytuacji, w których dziecko zostaje obciążone finansowo za sprawy dorosłych. Dzieci nie mogą być obciążane długami, nie powinny ponosić odpowiedzialności finansowej za sprawy dorosłych. Nie mogą być traktowane jako źródło finansowania zobowiązań, których nie rozumieją, na które nie miały wpływu i które wynikają z relacji rodzinnych, często dla nich wyłącznie formalnych. Dlatego my jako Polskie Stronnictwo Ludowe złożyliśmy w Sejmie projekt ustawy, który jasno wprowadza zasadę, że za finansowanie pobytu w domu pomocy społecznej mogą odpowiadać wyłącznie osoby pełnoletnie. To rozwiązanie proste, sprawiedliwe i zgodne z podstawową zasadą ochrony dobra dziecka. Chcę jeszcze raz podziękować pani rzecznik za głos i za wspólną pracę nad tym tematem. Wysoka Izbo! Bardzo ważna jest także partycypacja dzieci i młodzieży. Młodzi ludzie powinni być wysłuchiwani w sprawach, które ich dotyczą. Nie chodzi o to, aby przerzucać na nich odpowiedzialność za decyzje dorosłych. Chodzi o to, aby traktować ich głos poważnie. Dobra polityka wobec dzieci nie może być tworzona wyłącznie zza biurka, musi uwzględniać doświadczenia samych młodych ludzi. Ten dokument powinien być dla nas wszystkich zobowiązaniem. Nie wystarczy go wysłuchać czy przyjąć do wiadomości. Trzeba wyciągnąć z niego konkretne wnioski. Potrzebujemy dalszej pracy nad ochroną dzieci przed przemocą, lepszym dostępem do pomocy psychologicznej i zdrowotnej, bezpieczną szkołą, ochroną dzieci w Internecie, wsparciem rodzin i usuwaniem z prawa takich rozwiązań, które mogą krzywdzić najmłodszych. Jako Polskie Stronnictwo Ludowe deklarujemy gotowość do dalszej współpracy w sprawach, które służą dzieciom i rodzinom. Będziemy wspierać rozwiązania wzmacniające prawa dziecka, ale także rozwiązania rozsądne, praktyczne i zakorzenione w codziennych problemach polskich rodzin. Bo państwo przyjazne dziecku to nie tylko państwo deklaracji. To państwo, które potrafi zareagować wtedy, gdy dziecko potrzebuje pomocy. Dlatego jako Klub Parlamentarny Polskie Stronnictwo Ludowe pozytywnie oceniamy przedstawioną informację o działalności rzecznika praw dziecka za rok 2025. Dziękujemy za pracę pani rzecznik i całemu biuru i oczywiście zachęcamy Wysoką Izbę do poparcia tego sprawozdania. Dziękuję bardzo.