Tomasz Szymański

Dziękuję bardzo. Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Niech teraz emocje opadną, wszak będziemy mówić o projekcie ustawy o związku metropolitalnym, który współtworzy również mniejszość kaszubska, czyli mniejszość - tak, widzę, pozdrawiam również użytkowników języka kaszubskiego, który również wpisany jest w ustawę - która chroni wielowiekowy dorobek kulturowy Kaszubów na terenie Polski. To są Polacy, panie pośle Sachajko. Szanowni Państwo! Mam zaszczyt przedstawić projekt ustawy o związku metropolitalnym w województwie pomorskim. Również serdecznie państwa witam. Widzę twarze, które były zaangażowane w powstanie tego projektu. I to jest właściwy moment, który możemy wszyscy celebrować, ponieważ nadchodzi ta chwila, gdzie po blisko 20 latach mówienia o potrzebie stworzenia ram ustawowych do utworzenia metropolii pomorskiej dzisiaj w końcu odbywa się czytanie tego projektu na sali sejmowej. Liczę na to, że znajdzie on należyte miejsce w legislacji, którą przyjmie i podpisze na końcu pan prezydent Nawrocki, który również jest mieszkańcem, mam nadzieję, przyszłej metropolii pomorskiej. Zagadnienia związane z wypracowaniem skutecznych systemowych rozwiązań oraz odpowiednich regulacji prawnych dla obszarów metropolitalnych stanowiły od dłuższego czasu przedmiot debaty nie tylko w środowisku samorządowym, ale także naukowym oraz rządowym. Nikt dziś przecież nie wątpi, że przed obszarami metropolitalnymi albo szerzej rozumianymi obszarami funkcjonalnymi stoi coraz więcej wyzwań, w stosunku do których obecne rozwiązania nie są wystarczające. Co istotne, nawet najsilniejsze jednostki samorządu terytorialnego nie są w stanie samodzielnie pokonywać barier rozwojowych wymagających natychmiastowej i zorganizowanej interwencji. Warto przypomnieć, że już pojawiły się regulacje z tego zakresu, mianowicie ustawa z dnia 9 października 2015 r. o związkach metropolitalnych, których celem było umożliwienie dostosowania ustroju obszarów metropolitalnych do ich struktury i lokalnej specyfiki przy zachowaniu istniejącego zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa. Została ona uchylona ustawą dedykowaną dla jednego obszaru metropolitalnego. Jest to obowiązująca ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o związku metropolitalnym w województwie śląskim. W ostatnich latach powstawały również przedłożenia poselskie i senackie, a także inicjatywy samorządowe dotyczące utworzenia związków metropolitalnych. Propozycje te koncentrowały się na trzech wariantach: jednej ustawie dedykowanej wszystkim obszarom metropolitalnym, odrębnych ustawach dla poszczególnych obszarów metropolitalnych oraz nowelizacji ustawy o związku metropolitalnym w województwie śląskim. Jednym z tych projektów był projekt ustawy o związku metropolitalnym w województwie pomorskim. W 2020 r. z inicjatywą ustawodawczą w tym zakresie wystąpił Senat Rzeczypospolitej Polskiej wspierany przez gminy i powiaty wchodzące w skład stowarzyszenia Obszar Metropolitalny Gdańsk-Gdynia-Sopot, zarząd tegoż stowarzyszenia, a także Sejmik Województwa Pomorskiego. Jak widać, starania samorządów pomorskich o utworzenie metropolii trwają już wiele lat. Ideę tę wspierali przedstawiciele różnych środowisk. Przypomnę tylko, że już w 2005 r. reprezentanci świata nauki wydali Manifest Trójmiejski, w którym nawoływali do podjęcia debaty nad utworzeniem metropolii gdańskiej. Punktem wyjścia tego dokumentu była teza, że bez organizacji metropolitalnej Trójmiasto będzie rozwijać się wolniej od innych dużych miast polskich. Bezpośrednim efektem opublikowania manifestu było zawiązanie się Społecznego Komitetu na rzecz Metropolii Trójmiejskiej. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w obecnej kadencji parlamentarnej podjęło od nowa problematykę metropolitalną, odpowiadając tym samym na oczekiwania samorządowców. Przypomnę także, że w Krajowej Polityce Miejskiej 2030, dokumencie strategicznym, który został przyjęty przez poprzedni rząd, przez Radę Ministrów w 2022 r., zwrócono uwagę na potrzebę wprowadzenia spójnych i uniwersalnych rozwiązań systemowych oraz regulacji prawnych dla obszarów metropolitalnych. Mając na uwadze realizację tego zadania, wspólnie z Komisją Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego rozpoczęliśmy działania zmierzające do jego wykonania. Decydując się na rozpoczęcie prac nad ustawą dla Pomorza, braliśmy pod uwagę kilka kwestii. Po pierwsze, wskazania wspomnianej już Krajowej Polityki Miejskiej 2030, a ponadto fakt, że metropolia pomorska, podobnie jak już funkcjonująca śląska, ma charakter policentryczny. Na konieczność uregulowania rozwoju tych dwóch polskich metropolii zwracali także uwagę eksperci i szefowie wszystkich najważniejszych polskich jednostek badawczych zajmujących się rozwojem regionalnym. Przede wszystkim niezmiernie istotne były dla nas wieloletnie dążenia samorządowców do utworzenia związku metropolitalnego na tym obszarze. Efektem tych prac jest projekt ustawy o związku metropolitalnym w województwie pomorskim stanowiący, co wymaga podkreślenia, inicjatywę oddolną przedstawicieli samorządów zrzeszonych w ramach stowarzyszenia Obszar Metropolitalny Gdańsk-Gdynia-Sopot oraz Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Projekt ustawy bazuje na rozwiązaniach przyjętych w ustawie o związku metropolitalnym w województwie śląskim, ulepszając je w kierunku skutecznego zarządzania i efektywniejszej realizacji zadań publicznych. Rząd nie zapomina przy tym o innych terenach. W Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej trwają prace nad projektem ustawy o zrównoważonym rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych. Projekt przewiduje tworzenie związków rozwojowych i kieruje to rozwiązanie do 82 miast centralnych wymienionych w załączniku do projektowanej ustawy. Miasta te zostały wskazane w strategii średniookresowej rozwoju kraju pt. ˝Strategia rozwoju Polski do 2035 r.˝ jako kluczowe dla wzmocnienia policentrycznej struktury osadniczej kraju wraz z obszarami funkcjonalnymi. Określane są jako obszar strategicznej interwencji. Projektodawcy zakładają, że państwo w ciągu 10 lat wesprze te obszary kwotą blisko 75 mld zł. Projekt ustawy o związku metropolitalnym w województwie pomorskim, który dziś prezentuję, ma na celu stworzenie podstaw do utworzenia związku metropolitalnego w województwie pomorskim. Ponadto przewiduje wprowadzenie zmian do ustawy z 9 marca 2017 r. o związku metropolitalnym w województwie śląskim w celu uwzględnienia wyników przeprowadzonych badań ewaluacyjnych dotyczących tej regulacji. Zmiany w szczególności dotyczą katalogu i form wykonywania zadań własnych związku metropolitalnego, a także systemu finansowania jego działalności, czyli ustawowego katalogu źródeł dochodów oraz mechanizmu ustalania płacenia składek członkowskich. Projekt zakłada rozwiązania, które wpłyną na lepszą konsolidację danych obszarów, co w konsekwencji przełoży się na skuteczne zarządzanie. Określa, iż związek metropolitalny jest zrzeszeniem gmin albo gmin i powiatów województwa pomorskiego, które charakteryzują się istnieniem silnych powiązań funkcjonalnych oraz są związane procesem urbanizacyjnym. Są położone na obszarze wspólnym pod względem przestrzennym, który zamieszkuje co najmniej 1 mln mieszkańców. W skład związku metropolitalnego z mocy ustawy wejdą miasta na prawach powiatu - Gdańsk, Gdynia, Sopot. Projekt zakłada, że związek metropolitalny zostanie wyposażony w osobowość prawną, będzie miał uprawnienia do uchwalenia swojego statutu, a jego organami będą zgromadzenie, organ stanowiący i kontrolny składający się z delegatów, którymi są wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast i starostowie, oraz zarząd składający się z organu wykonawczego, wybierany przez zgromadzenie. W jego skład wchodzi od trzech do pięciu członków. Utworzenie związku nastąpi w drodze jednego z dwóch trybów - od nowa albo poprzez przekształcenie istniejącej formy współpracy komunalnej, tak jak w przypadku państwa stowarzyszenia, stowarzyszenia międzygminnego, związku powiatowo-gminnego lub stowarzyszenia samorządowego. Utworzenie związku metropolitalnego w województwie pomorskim nastąpi na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów wydawanego na podstawie wniosku ministra właściwego do spraw administracji publicznej, sporządzonego w oparciu o wniosek Rady Miasta Gdańska o utworzenie związku metropolitalnego i złożonego za pośrednictwem wojewody pomorskiego. Powstanie związku od nowa stanowi powielenie rozwiązań wykorzystywanych przez prawodawcę w ustawie z dnia 9 marca 2017 r. o związku metropolitalnym w województwie śląskim. Natomiast tryb utworzenia związku metropolitalnego przez przekształcenie istniejącej formy współpracy komunalnej to nowatorskie rozwiązanie. Związek metropolitalny będzie mógł powstać np. z przekształcenia stowarzyszenia Obszaru Metropolitalnego Gdańsk-Gdynia-Sopot, który, jak państwo wiecie, współtworzy 61 jednostek samorządu terytorialnego. Tryb przekształcenia zakłada sukcesję uniwersalną praw i obowiązków stowarzyszenia na związek metropolitalny, co przełoży się na ciągłość instytucjonalną, finansową i majątkową. Projekt określa, iż związek metropolitalny wykonuje zadania publiczne, np. w zakresie polityki rozwoju, kształtowania ładu przestrzennego, metropolitalnych przewozów pasażerskich, planowania rozwoju, integracji i zarządzania zrównoważoną mobilnością miejską, promocji tego związku, ale również może realizować zadania fakultatywne, o ile statut nie będzie stanowił inaczej. To również będą zadania publiczne, takie jak promocja zatrudnienia, łagodzenie skutków bezrobocia, aktywizacja zawodowa, prowadzenie centrów usług społecznych, wspieranie szkolnictwa wyższego i nauki oraz rozwój kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego obszaru związku metropolitalnego. Związek metropolitalny samodzielnie prowadzi gospodarkę finansową na podstawie uchwały budżetowej. Zadania odnoszące się do wykonywania budżetu związku metropolitalnego realizuje zarząd, natomiast kontrola gospodarki finansowej jest sprawowana przez regionalną izbę obrachunkową. Źródłami dochodu związku są: udział w podatku od osób fizycznych zamieszkałych na obszarze związku, składki od jednostek samorządu terytorialnego wchodzących w skład związku, dochody uzyskiwane przez jednostki budżetowe, dochody z majątku związku, spadki, zapisy i darowizny, odsetki od pożyczek, odsetki od nieterminowo przekazywanych należności stanowiących dochody związku i dotacje z budżetu państwa, z budżetów jednostek samorządu oraz z budżetów związków jednostek samorządu terytorialnego. Omawiana regulacja zakłada zmianę 22 ustaw w celu dostosowania przepisów do mającego powstać w województwie pomorskim związku metropolitalnego. Ustawy planowane do zmiany to: Prawo przewozowe, ustawa o samorządzie gminnym, ustawa o samorządzie powiatowym, ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, ustawa o publicznym transporcie zbiorowym. Przewidziano, że ustawa wejdzie w życie z dniem 30 czerwca tego roku. Projektowana ustawa będzie miała bezpośredni wpływ na sektor finansów publicznych, gdyż sposób finansowania związku metropolitalnego spowoduje zmiany w przepływach środków finansowych pomiędzy jednostkami zaliczanymi do sektora finansów publicznych. Zakłada się, że dochodem związku będzie udział w podatku dochodowym od osób fizycznych w następujących wysokościach: 0,49% dochodów mieszkańców zamieszkałych w gminach będących członkami związku metropolitalnego i 0,14% dochodów mieszkańców zamieszkałych w gminach niebędących członkami związku metropolitalnego, leżących w granicach powiatów należących do związku metropolitalnego - z tytułu uczestniczenia powiatów w związku metropolitalnym. Jednocześnie w projekcie wprowadza się na lata 2027-2029 maksymalną kwotę dochodów, które związek metropolitalny w województwie pomorskim może uzyskać z tytułu udziału w podatku dochodowym od osób fizycznych. Określono ją na 900 mln zł. W kolejnych latach, 2030-2035, dochód związku z tytułu udziału w podatku PIT będzie oscylował na poziomie ok. 600 mln zł. Utworzenie metropolii pomorskiej przyniesie wymierne korzyści przede wszystkim dla mieszkańców oraz samorządów wchodzących w jej skład. Przewiduje się, że powołanie związku metropolitalnego wpłynie wprost na poprawę jakości życia obywateli w wielu dziedzinach. Dotyczy to szczególnie transportu publicznego, a także dostępu do rynku pracy. Mieszkańcy mniejszych miejscowości zyskają lepszy dojazd do Trójmiasta i innych centrów gospodarczych, co ułatwi im znalezienie zatrudnienia. Niezwykle istotny jest także przewidywany wzrost gospodarczy oraz lepszy dostęp do szkół i uczelni, a także usług medycznych. Lepsza współpraca między gminami i możliwość skuteczniejszej realizacji zadań publicznych to także niewątpliwe atuty tego projektu. O zasadności tworzenia metropolii policentrycznych wypowiedział się m.in. Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego, który w 2025 r. opublikował badanie pt. ˝Makroekonomiczne konsekwencje instytucjonalizacji metropolii na przykładzie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii˝, w którym oszacowano oddziaływanie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii na zmianę produktu krajowego brutto w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Wynika z niego, że wpływ utworzenia instytucji GZM na wzrost PKB był pozytywny. W wartościach nominalnych w okresie 2021-2023 można go ocenić na 6,4 punktu procentowego. W cenach stałych oznacza to ok. 1,3 punktu procentowego w okresie 2 lat, zatem 0,65 punktu procentowego rocznie. Szanowne Posłanki! Szanowni Posłowie! Drodzy Goście, Współtwórcy tejże ustawy! Dziękuję za państwa uwagę, współpracę, liczne, wielogodzinne dyskusje, merytoryczne podejście do zapisów ustawy, co pozwoli nam wspólnie wypracować jak najlepsze rozwiązania w sprawie istotnej dla naszego kraju i regionu Pomorza. Zachęcam państwa do poparcia tego projektu ustawy. Jestem przekonany, że wspólnie możemy zbudować solidne podstawy przyszłego rozwoju tego regionu, który będzie postrzegany jako atrakcyjne miejsce do pracy i życia. A to powinno się przyczynić - i na pewno się przyczyni - do rozwoju całego naszego kraju. W imieniu rządu proszę o przyjęcie projektu ustawy. Dziękuję bardzo. Przebieg posiedzenia