Jarosław Neneman

Szanowni Państwo! Po pierwsze, przepraszam za spóźnienie. Głupio, że państwo na mnie czekają, ale dużo się dzieje. Wysoka Izbo! Mam przyjemność zaprezentować państwu rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw, który wychodzi naprzeciw oczekiwaniom społecznym, szczególnie biznesu. Jest to największa od wielu lat nowelizacja Ordynacji podatkowej. Projekt ten odzwierciedla oczekiwania zarówno przedsiębiorców, jak i podatników na bardziej przejrzyste, sprawne, przewidywalne prawo podatkowe. Dlaczego ta ustawa jest potrzebna? Chcemy usunąć bariery i niejasności w stosowaniu prawa, które w praktyce prowadzi do sporów oraz nadmiernej biurokracji, zwiększyć efektywność działania administracji skarbowej oraz poprawić relacje między podatnikami a organami podatkowymi. Jakie są kluczowe obszary zmian? Po pierwsze, reforma obowiązków raportowania schematów podatkowych, tzw. MDR-y. Punktem wyjścia dla tych regulacji jest dyrektywa z 2018 r., popularnie zwana dyrektywą DAC6. Dyrektywa ta nakłada na państwa członkowskie obowiązek wprowadzenia systemu wzajemnego informowania się o transgranicznych schematach podatkowych z wyłączeniem VAT-u, cła i akcyzy. Polska implementowała tę dyrektywę jako jedno z pierwszych państw w roku 2019. Brak było wzorców i doświadczeń innych krajów, a zidentyfikowane w latach poprzednich problemy w dostępie do informacji o stosowanych mechanizmach optymalizacyjnych skłoniły ustawodawcę do przyjęcia rozwiązań wykraczających daleko poza zakres wskazany w dyrektywie. Oprócz obowiązku raportowania schematów podatkowych transgranicznych wprowadzono również obowiązek raportowania tzw. schematów podatkowych krajowych, czym różniliśmy się istotnie od innych krajów europejskich. System MDR w Polsce stał się jednym najbardziej rozbudowanych w Unii Europejskiej, zarówno pod względem zakresu podmiotowego, jak i przedmiotowego. W minionym roku przeprowadziliśmy analizę skuteczności składanych MDR-ów, czyli tych zgłoszeń dotyczących schematów. Analiza ta wykazała, co następuje, mamy następujące spostrzeżenia z tej analizy: zaraportowano ok. 74% krajowych schematów podatkowych, a MDR-y transgraniczne, jak się można domyślić, które są istotą tej dyrektywy, to reszta, czyli 26%. Z ok. 100 tys. złożonych uzgodnień MDR-1 i MDR-3 wygenerowano jedynie kilkadziesiąt zawiadomień legislacyjnych, które nie okazały się kluczowe przy podejmowaniu decyzji legislacyjnych. Nie można ustalić żadnej korelacji między obowiązkiem raportowania MDR-ów a wysokością luk podatkowych. Ustalenia kontrolne miały miejsce wyłącznie na podstawie danych ze schematów transgranicznych, przy czym i tak nie miały charakteru istotnego dla budżetu. Jedynie 15% wolumenu składanych zawiadomień ma wartość analityczną dla KAS-u i jest poddawane dalszej analizie, z czego jednak ok. 1% jest rzeczywiście wykorzystywane w działaniach organów. Istnieją inne, alternatywne narzędzia informacyjne dla szefa KAS-u, które dostarczają informacji i umożliwiają działanie szybciej i skuteczniej, a przy tym przy dużo niższych kosztach dla podatnika. Te działania to np. interpretacje indywidualne, klauzula ogólna przeciwko unikaniu opodatkowania, tzw. GAAR, sprawozdawczość związana z dokumentacją cen transferowych, transfer pricing czy też podatkiem u źródła oraz system VIES. Od 2019 r. wprowadzono liczne rozwiązania umożliwiające analizę danych podatkowych, takich jak JPK VAT, JPK CIT, e-sprawozdania finansowe, STIR czy też wprowadzane w tym roku KSeF, które pozwalają na coraz bardziej precyzyjną identyfikację schematów optymalizacyjnych. Z perspektywy obsługi raportowania MDR-ów przez przedsiębiorców należy podkreślić, że aktualnie nieomalże każdy przedsiębiorca na rynku musi dokonać analizy pod kątem spełnienia tego obowiązku. Taka weryfikacja generuje zatem istotne koszty dla wszystkich przedsiębiorców, nawet tych, którzy na koniec dnia nie raportują. Niezbędne jest zaangażowanie zasobów do samego ustalenia, czy takie raportowanie w ogóle powinno mieć miejsce. Obecne przepisy powodują, że raportowaniu podlegają nie tylko podmioty gospodarcze, ale także podmioty o charakterze publicznym, takie jak jednostki samorządu, uczelnie wyższe, szpitale i fundacje. Nieprzestrzeganie regulacji o schematach podatkowych jest zagrożone wysokimi karami finansowymi, a wiedza niezbędna w tym zakresie jest wysoce specjalistyczna, co w sposób oczywisty podnosi dla przedsiębiorcy koszt zakupu takiej usługi na rynku. Dziś w ramach projektu nowelizacji ustawy - Ordynacja podatkowa proponujemy, po pierwsze, dostosowanie regulacji do dyrektywy DAC6 oraz wyroków TSUE, czyli chcemy wrócić do tego, co dyrektywa przewidywała. To, co się wydarzyło od tego czasu, tak że w tej wersji ustawy, którą do państwa kierujemy, nie będzie żadnego gold platingu. Uproszczenie systemu i redukcję nadwymiarowych obowiązków raportowych, większą przejrzystość ról podmiotów zaangażowanych w schematy podatkowe, a także usprawnienie działania administracji skarbowej, która otrzymywać będzie bardziej trafne i selektywne informacje. Racjonalizacja i uporządkowanie przepisów dotyczących MDR w pełni będzie realizować cele unijne i jednocześnie wyeliminuje nadmierne, nieproporcjonalne obowiązki nałożone na podatników i profesjonalnych doradców podatkowych. Kolejna rzecz, którą tymi przepisami zmieniamy, to ograniczenie zakresu przepisów tylko i wyłącznie do wymogów unijnych. Najważniejszą zmianą jest odejście od obowiązku raportowania krajowych schematów podatkowych, w tym dotyczących podatku VAT oraz podatku akcyzowego. System MDR zostaje przywrócony do pierwotnego celu wynikającego z dyrektywy DAC6, czyli raportowania uzgodnień transgranicznych, najczęściej wykorzystywanych do agresywnej optymalizacji podatkowej. Tym samym projekt zakłada eliminację rozwiązań, które choć wprowadzone w dobrej wierze, jak się okazało w praktyce, generowały znaczną liczbę raportów o niewielkiej wartości analitycznej, obciążając przedsiębiorców oraz administrację skarbową zbędną pracą. Dążymy też do wzmocnienia proporcjonalności i pewności prawa, dlatego też projekt doprecyzowuje definicje oraz zakres obowiązków poszczególnych uczestników uzgodnień - promotorów i korzystających, tak aby wyeliminować wątpliwości interpretacyjne, które w ostatnich latach prowadziły do licznych sporów oraz nadmiernego raportowania z ostrożności procesowej. Wprowadzamy również rozwiązania wzmacniające ochronę tajemnicy zawodowej. Jest to zgodne z wyrokami TSUE. System raportowania nie może prowadzić do naruszania gwarancji związanych z wykonywaniem zawodów zaufania publicznego. Nowelizacja jednoznacznie porządkuje relacje między obowiązkiem raportowym a prawniczą tajemnicą zawodową, przy zachowaniu zgodności z prawem Unii Europejskiej. Kolejny aspekt zmiany, którą państwu przedstawiam, to redukcja obciążeń administracyjnych. Proponowane zmiany ograniczają nadmierną sprawozdawczość oraz eliminują obowiązki, które w praktyce okazały się nadmiarowe. W efekcie zmniejszy się liczba raportów składanych wyłącznie ˝na wszelki wypadek˝, tak z ostrożności. Po drugie, administracja skarbowa będzie mogła skoncentrować się na rzeczywiście istotnych, transgranicznych uzgodnieniach wykorzystujących luki w systemach podatkowych. Przedsiębiorcy i doradcy ograniczą koszty formalnej obsługi obowiązków MDR i skupią się na tym, na czym się powinni skupiać, czyli na rozwijaniu działalności gospodarczej. Jest to zmiana jakościowa - przechodzimy od modelu masowego raportowania do modelu opartego na analizie ryzyka i realnej użyteczności informacji. Chcę wyraźnie podkreślić, że proponowana nowelizacja nie oznacza rezygnacji z walki z agresywną optymalizacją podatkową. Polska pozostaje w pełni zaangażowana w realizację standardów międzynarodowych i unijnych w zakresie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania, które ma dziś najczęściej charakter międzynarodowy. System MDR będzie nadal funkcjonował w zakresie wymaganym prawem Unii Europejskiej, zapewniając wymianę informacji między państwami członkowskimi i umożliwiając identyfikację potencjalnych szkodliwych uzgodnień transgranicznych. Te zmiany dobrze obrazują kierunek działania ministra finansów. Z jednej strony uproszczenie obowiązków dla uczciwych podatników, z drugiej - koncentracja na obszarach realnego ryzyka nadużyć. Rezygnacja z MDR krajowych to przykład deregulacji oparty na analizie efektywności. Chcemy, by aparat skarbowy koncentrował się na rzeczywistych zagrożeniach, a nie na rutynowym gromadzeniu tysięcy raportów o niewielkiej wartości analitycznej. Ta ustawa, którą państwu przyniosłem, przewiduje też istotne uproszczenia poza MDR. Mianowicie rozszerzamy możliwość zapłaty podatku bez konieczności osobistego zaangażowania podatnika. Podwyższamy z 1 tys. do 5 tys. zł kwotę podatku, którą może zapłacić za podatnika ktoś inny niż osoba mu bliska czy dłużnik rzeczowy. Wprowadzimy możliwość umorzenia podatku przed terminem jego płatności. Podatnik nie będzie już musiał czekać z wnioskiem o ulgę, aż termin płatności upłynie i zaczną być naliczane odsetki. Likwidujemy obowiązek składania wniosku o stwierdzenie nadpłaty wynikającej ze skorygowanej deklaracji. Jedynie w przypadku nadpłat o znacznej wysokości, którą określiliśmy na 10 tys. zł, podatnicy będą uzasadniać przyczynę złożenia korekty. Chcemy w ten sposób zminimalizować liczbę przypadków, w których konieczne będzie wzywanie podatnika do złożenia wniosków i wyjaśnień. Umożliwiamy każdemu pełnomocnikowi ogólnemu, a nie tylko zawodowemu, zawiadamianie do Centralnego Rejestru Pełnomocnictw Ogólnych o wygaśnięciu tego pełnomocnictwa. Ograniczy to ryzyko figurowania w rejestrze nieaktualnych informacji o pełnomocnikach ogólnych w razie braku takiego zawiadomienia przez mocodawcę. Mamy wreszcie rozwiązania, które zwiększają efektywność działania organów podatkowych. Dostosowujemy przepisy o doręczaniu korespondencji do rozwiązań wprowadzonych ustawą o doręczeniach elektronicznych, m.in. likwidując obowiązek wskazywania organowi podatkowemu adresu, który jest dostępny już w Bazie Adresów Elektronicznych prowadzonej przez ministra cyfryzacji. Umożliwiamy wydanie decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości, podatku rolnym oraz leśnym od osób fizycznych na podstawie danych znanych organowi z urzędu, np. aktu naturalnego, gdy podatnik nie złożył w terminie wymaganej informacji, bez uprzedniego wydawania postanowienia o wszczęciu postępowania. Wprowadzamy możliwość przesłuchania w postępowaniu podatkowym strony lub świadka przez organ podatkowy przy użyciu urządzeń technicznych pozwalających na przeprowadzenie tej czynności na odległość oraz możliwość utrwalenia obrazu i dźwięku albo tylko dźwięku z przesłuchania. Znosimy obowiązek podpisywania decyzji elektronicznych w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości, podatku rolnym oraz podatku leśnym, sporządzanych z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego, co usprawni funkcjonowanie samorządowych organów podatkowych. Podobne rozwiązanie funkcjonuje dla decyzji papierowych. Znosimy możliwość złożenia zażelenia na postanowienie o odmowie uzupełnienia lub sprostowania decyzji w celu ograniczenia wszczynania postępowań, których jedynym celem jest doprowadzenie do przedawnienia zobowiązania podatkowego. Postanowienia o odmowie uzupełnienia decyzji lub sprostowania decyzji mogą być zaskarżane w odwołaniu od decyzji. Upraszczamy tryb korygowania deklaracji z urzędu przez organ podatkowy w ramach czynności sprawdzających i zwiększamy wysokość korekty z 5 do 10 tys. Organ podatkowy będzie przekazywać podatnikowi informację o tym, co zmienił i dlaczego. W Kodeksie karnym skarbowym wprowadzamy nowy rodzaj mandatu, tj. mandat karny zaoczny stanowiący swego rodzaju racjonalizację stosowania represji karnej. Ten rodzaj mandatu znajduje zastosowanie do spraw niebudzących wątpliwości, oczywistych i nieskomplikowanych. Należy podkreślić, że stosowany on będzie tylko w przypadku braku jakichkolwiek wątpliwości co do osoby sprawcy oraz okoliczności popełnienia czynu zabronionego. W przypadku sprawców, których nie zastano w miejscu popełnienia wykroczenia skarbowego, nie będzie konieczności wzywania ich do siedziby organu podatkowego. Naszym celem jest ograniczenie pozaprawnych dolegliwości w postaci osobistego stawiennictwa w siedzibie organu sprawców, którzy popełnili wykroczenie skarbowe i chcieliby skorzystać z uproszczonej procedury mandatowej. Zbliżone rozwiązanie funkcjonuje z powodzeniem w sprawach np. o wykroczenia drogowe. Czego oczekujemy od tych zmian? Oczekujemy przede wszystkim uproszczenia i unowocześnienia procedur, szybszego i bardziej efektywnego działania organów skarbowych, zmniejszenia kosztów ponoszonych przez podatników na realizację obowiązków podatkowych oraz ograniczenia sporów i postępowań, które trwają niekiedy bardzo wiele lat. Wszystkie te elementy wpisują się w szerszą strategię deregulacji państwa oraz stworzenia przyjaznego środowiska prawno-gospodarczego. Podsumowując, powiem, że projekt ustawy to najbardziej kompleksowa nowelizacja Ordynacji podatkowej od wielu lat, wprowadzająca rozwiązania, które zwiększą klarowność przepisów podatkowych, ograniczą nadmierne obciążenia proceduralne i uproszczą stosowanie prawa podatkowego. Projekt ten ma realny wpływ na poprawę relacji państwo - podatnik, na efektywność działania administracji skarbowej oraz na budowanie klimatu zaufania do systemu podatkowego. Nowelizacja przepisów o schematach podatkowych przywraca właściwe proporcje między potrzebą transparentności a zasadą pewności i przyjazności prawa. Wracamy do źródła prawa, do celów dyrektywy DAC6, skutecznej wymiany informacji o uzgodnieniach transgranicznych, bez nadmiernego rozszerzania obowiązków raportowych, co wynika wprost z prawa unijnego. Jest to krok w kierunku bardziej przejrzystego, przewidywalnego i racjonalnego systemu podatkowego. Na marginesie powiem, że gdy rozmawiamy z przedsiębiorcami, to temat krajowych MDR-ów jest jednym z pierwszych tematów, co do których mówią, żeby się nimi zająć. Bardzo dziękuję za uwagę i bardzo państwa proszę o wnikliwe prace w komisji sejmowej. Dziękuję. Przebieg posiedzenia