Katarzyna Ueberhan

Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy wobec rządowego projektu ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego, zawartego w druku sejmowym nr 1758. Przedłożenie, jak wskazują wnioskodawcy, ma na celu przyspieszenie postępowań sądowych wobec licznych sporów frankowych, odciążenie wymiaru sprawiedliwości oraz zagwarantowanie konsumentom prawa do sprawiedliwego i szybkiego procesu. Z dostępnych danych wynika, że na rozpoznanie czeka dziś blisko 200 tys. spraw i zgodnie z opiniami ekspertów sama inicjatywa opracowania aktu prawnego dotyczącego sporów sądowych wynikających z umów o kredyty walutowe zasługuje na aprobatę. Należy pozytywnie wyrazić się o proponowanych rozwiązaniach, takich jak możliwość rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, przesłuchania na piśmie czy rozprawy on-line. Projekt przewiduje automatyczne zabezpieczenie powództwa przez zawieszenie płatności rat kredytu do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego. Dzięki automatycznemu zabezpieczeniu frankowicze nie będą musieli obawiać się egzekucji rat kredytu w trakcie procesu. To też bardzo dobre rozwiązanie. Jednak pojawia się równocześnie wiele głosów krytycznych i opinii, a wśród nich na przytoczenie na pewno zasługuje opinia rzecznika praw obywatelskich, w której wskazano szereg zastrzeżeń natury konstytucyjnej i procesowej. Po pierwsze, zachwianie zasady równego dostępu do sądu poprzez wprowadzenie odmiennej reguły procesowej w zakresie podnoszenia zarzutu potrącenia czy ponownego przedsądu, co może faworyzować strony bankowe. Po drugie, podnoszone przez rzecznika uwagi to ryzyko ograniczenia praw konsumentów. Konsumenci mogą znaleźć się w mniej korzystnej sytuacji, niż przewidują to standardowe reguły prawa cywilnego. Kolejna podniesiona uwaga to brak dostatecznych gwarancji sądowej kontroli. Automatyczne zawieszenie obowiązku świadczeń z mocy prawa może, zdaniem rzecznika, pozbawić sąd możliwości oceny zasadności tego zawieszenia w indywidualnej sprawie. Wątpliwości rzecznika budzi też fakt zgodności z konstytucją i prawem unijnym, w szczególności z orzeczeniami TSUE dotyczącymi ochrony konsumenta i klauzul abuzywnych. W swoim wystąpieniu rzecznik apeluje o wprowadzenie mechanizmów równoważących, które zapewnią, by prawa konsumentów nie były zredukowane przez nadmiarowe ułatwienia dla banków. Szereg ekspertów podnosi też wątpliwości natury procesowej i legislacyjnej, podkreślając, iż choć pomysł uproszczenia procedur w sprawach frankowych ma sens, to zgłaszają uwagi. Do najważniejszych z nich należą zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego w zakresie mediacji obejmujące wszystkie sprawy cywilne, co wykracza poza zakres przedmiotowego projektu. Automatyczne zawieszenie obowiązku świadczeń z mocy prawa na skutek wniesienia pozwu bez wcześniejszej decyzji sądu - to budzi pytania co do równowagi między stronami i kontroli sądowej, o czym też mówił rzecznik. Możliwość podniesienia zarzutu potrącenia aż do zamknięcia rozprawy w II instancji bez ograniczeń czasowych, co może prowadzić do przedłużania procesów i nierównego traktowania stron - to też podnoszą często sami frankowicze. Retroakcyjność w zakresie przywrócenia możliwości podniesienia zarzutu potrącenia, nawet w przypadkach, gdy termin już upłynął - to rodzi ryzyko naruszenia zakazu retroakcji. Istnieje realne ryzyko, iż proponowane uproszczenia procesowe mogą być wykorzystywane przez bardziej doświadczonych uczestników rynku, czyli banki, które stać na najlepszych prawników. To może być wykorzystywane do przeciągania postępowań, przeciwdziałania skutecznym roszczeniom konsumentów i zniechęcania ich niestety do dochodzenia swoich praw. Na koniec należy podkreślić, że projekt zawiera wiele korzystnych rozwiązań dla obu stron, również dla samych frankowiczów, o czym mówił pan minister, o czym mówili też moi przedmówcy. Przede wszystkim projekt ma szansę doprowadzić do konstruktywnego i sprawiedliwego rozwiązania jednego z ważniejszych problemów społecznych ostatnich lat - problemu kredytów frankowych. Pamiętajmy jednak, że proponowany projekt ustawy w obecnym kształcie niesie wspomniane ryzyka. Stąd w imieniu klubu Lewicy rekomenduję gotowość, deklaruję gotowość do dalszej pracy nad projektem w komisji. Dziękuję. Przebieg posiedzenia