Ewa Schädler

W imieniu Klubu Parlamentarnego Polska 2050 mam przyjemność zaprezentować stanowisko w sprawie rządowego projektu ustawy o wykonywaniu orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. To projekt dotyczący kwestii fundamentalnej, czyli tego, w jaki sposób państwo polskie realizuje zobowiązania wynikające z ochrony praw człowieka. Polska jako strona Europejskiej konwencji praw człowieka zobowiązała się do przestrzegania jej standardów. Jeżeli więc Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdza naruszenie praw człowieka przez państwo, to odpowiedzialność nie kończy się w momencie wydania wyroku. Konieczne jest jego rzeczywiste wykonanie i właśnie temu ma służyć projektowana ustawa. Jednym z najważniejszych założeń ustawy jest uporządkowanie odpowiedzialności za wykonanie orzeczeń Trybunału. Projekt przewiduje, że podmioty publiczne będą niezwłocznie podejmować działania w zakresie swojej właściwości, a minister właściwy do spraw zagranicznych będzie koordynował te działania. Przy ministrze ma również działać zespół do spraw wykonywania orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, którego zadaniem będzie m.in. monitorowanie wykonania orzeczeń i rekomendowanie działań zapobiegających kolejnym naruszeniom konwencji. Warto podkreślić, że wykonanie orzeczeń Trybunału nie zawsze oznacza wyłącznie wypłatę zadośćuczynienia konkretnej osobie. Czasami konieczna jest zmiana prawa, czasami zmiana praktyki działania instytucji publicznych, a czasami działania edukacyjne czy szkoleniowe. Projekt rozróżnia środki indywidualne, których celem jest naprawienie sytuacji osoby pokrzywdzonej, oraz środki generalne, które mają usunąć przyczyny naruszenia i zapobiec podobnym przypadkom w przyszłości. Istotnym rozwiązaniem są również plany działań. Mają one wskazać, jakie środki należy podjąć, kto jest za nie odpowiedzialny oraz jakie terminy powinny zostać wdrożone. Jeżeli wykonanie wyroku wymaga zmian legislacyjnych, to projekt przewiduje także rozpoczęcie prac nad odpowiednim aktem prawnym. To ważne, ponieważ prawa człowieka nie mogą być chronione wyłącznie na papierze. Sam fakt istnienia konwencji i orzeczeń Trybunału nie wystarczy. O jakości państwa prawa świadczy również to, czy potrafimy wyciągnąć wnioski z sytuacji, w których prawa jednostki zostały naruszone, i czy potrafimy zmienić przepisy lub praktykę państwa, tak aby podobne naruszenia nie powtarzały się w przyszłości. Dlatego potrzebujemy systemu, który będzie działał sprawnie niezależnie od tego, czy dana sprawa jest akurat przedmiotem zainteresowania opinii publicznej. Jako Polska jesteśmy częścią europejskiego systemu ochrony praw człowieka. Korzystamy z jego gwarancji i jednocześnie przyjmujemy wynikające z niego obowiązki. Wykonywanie orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka powinno być więc traktowane nie tylko jako zobowiązanie międzynarodowe, ale przede wszystkim jako element odpowiedzialności polskiego państwa wobec własnych obywateli, bo za każdym orzeczeniem Trybunału stoi konkretny człowiek, którego prawa zostały naruszone. Sprawne wykonywanie tych orzeczeń jest jednym z praktycznych sprawdzianów tego, czy prawa i wolności rzeczywiście działają w życiu obywateli, dlatego klub Polska 2050 popiera projekt ustawy. Dziękuję bardzo.