Elżbieta Anna Polak

Komisja Nadzwyczajna do spraw zmian w kodyfikacjach rozpatrzyła przedmiotowy projekt wraz z poprawkami na posiedzeniu w dniu 29 lipca. W demokratycznym państwie prawa to obywatele odpowiadają za przeprowadzenie procesu wyborczego i kontrolują ten proces. Niestety wybory prezydenckie w ubiegłym roku, w 2025 r., ujawniły szereg nieprawidłowości, które skutkowały wniesieniem wielu tysięcy protestów. To pokazuje, że konieczna jest nowelizacja Kodeksu wyborczego przede wszystkim w celu poprawy profesjonalizmu i transparentności pracy komisji oraz przywrócenia zaufania obywateli do państwa. Ostatnia tak głęboka nowelizacja Kodeksu wyborczego miała miejsce 11 stycznia 2018 r. Zmieniła ona właśnie w taki niekorzystny sposób ważne dla ustroju i aparatu wyborczego warunki i zapisy, które doprowadziły do protestów i do wielu nieprawidłowości. Dzisiaj przywracamy to, co zepsuł PiS. Przywracamy stan prawny sprzed 2018 r. Wysoka Izbo! Komisja na swoim posiedzeniu przyjęła poprawkę polegającą na zmianie tytułu projektowanej ustawy. Projekt otrzymuje więc brzmienie: o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy. W zakresie kreowania składu okręgowych komisji wyborczych proponujemy taką nowelizację. W obecnym brzmieniu ustawy w skład okręgowej komisji wyborczej wchodzi od czterech do dziesięciu członków powoływanych przez Państwową Komisję Wyborczą spośród osób mających wykształcenie wyższe prawnicze, a także z urzędu - jej przewodniczący komisarz wyborczy. Członkiem nie może zostać osoba, która ukończyła 70 lat. Nowelizacja natomiast proponuje zastąpienie osób mających wykształcenie wyższe prawnicze osobami wykonującymi zawody prawnicze, czyli zawód adwokata, radcy prawnego lub notariusza. Jest też poprawka, również komisji, która została przyjęta i rozszerza ten katalog o zawód sędziego. Wprowadzenie tego wymogu jest w pełni uzasadnione merytorycznie i daje rękojmię należytego pełnienia funkcji członka okręgowej komisji wyborczej. W myśl pozostałych zmian komisarzem wyborczym będzie sędzia, sędzia w stanie spoczynku, który nie ukończył 70 lat. Generalnie, Wysoka Izbo, chodzi właśnie o profesjonalizm, sprawność, ale również o apolityczność członków okręgowej komisji wyborczej i analogicznie członków rejonowej komisji wyborczej. W odpowiedzi na wnioski Państwowej Komisji Wyborczej wnioskodawca nowelizacji wprowadza zmiany dotyczące liczby członków okręgowej komisji wyborczej, która będzie mogła liczyć więcej członków niż 10, jeżeli oczywiście będzie taka konieczność. Jednak jest tu próg ostateczny, czyli nie więcej niż 16. Projekt przewiduje również wyeliminowanie z obrotu prawnego zakazu powierzania funkcji urzędnika wyborczego pracownikom urzędu, w którym będą wykonywać tę funkcję. Komisja przyjęła poprawkę do projektu nowelizacji, wykreślając przepis, który był w pierwszej wersji projektu, znoszący prawo do diety męża zaufania, czyli mężowie zaufania zachowują prawo do diety. Projekt przewiduje również zmiany dotyczące maksymalnej liczby mieszkańców, dla których tworzy się obwód głosowania. Zamiast 4 tys. mieszkańców będzie maksymalnie 3 tys. Chodzi o to, żeby zlikwidować te wielkie kolejki do głosowania, żeby każdemu obywatelowi zagwarantować taki sam dostęp, takie samo prawo. Projekt zakłada również w uzasadnionych przypadkach pewną elastyczność, oczywiście w zależności od lokalnych warunków. Nowelizacja wprowadza zmiany dotyczące uelastycznienia liczby komisarzy wyborczych poprzez wskazanie, że Państwowa Komisja Wyborcza powołuje ich od 2 do 6 na województwo. Taka regulacja również była do 2018 r. i się sprawdziła. Kluczowe jest też zawężenie kręgu potencjalnych kandydatów na komisarzy do sędziów. Kadencja wszystkich dotychczasowych komisarzy wygasa 4 kwietnia 2028 r. Wysoka Izbo! W związku ze zmianami demograficznymi lub dotyczącymi podziału terytorialnego kraju konieczna jest również zmiana podziału na okręgi wyborcze. Państwo ma obowiązek zapewnić każdemu obywatelowi, każdemu wyborcy taką samą siłę głosu, czyli tak skonstruować przepisy, żeby jeden poseł reprezentował możliwie zbliżoną liczbę wyborców. Państwowa Komisja Wyborcza określa liczbę posłów na rok następny, zanim dany rok się rozpocznie. Taką poprawkę do tego przepisu przyjęła komisja. Wysoka Izbo! W ostatnich wyborach prezydenckich mieliśmy 4 tys. przewodniczących komisji obwodowych, którzy pochodzili z komitetów, które nawet nie zgłosiły swojego kandydata. To były tzw. komitety widma. Należy to zmienić, zlikwidować te komitety widma i stąd też konieczne są zmiany w powoływaniu komisji obwodowych. W celu likwidacji takich nieprawidłowości, można śmiało powiedzieć: nadużyć, Państwowa Komisja Wyborcza proponuje przyjąć takie rozwiązanie: pełnomocnik wyborczy albo upoważniona przez niego osoba będą mogli zgłosić po jednym kandydacie do każdej obwodowej komisji wyborczej wyłącznie na obszarze okręgu wyborczego, w którym została zarejestrowana przez niego lista kandydatów odpowiednio na posłów, radnych lub kandydata na wójta lub kandydata na prezydenta. Nowelizacja wprowadza również zmiany dotyczące organizacji wyborów za granicą poprzez zwiększenie maksymalnej liczby członków obwodowych komisji wyborczych z 12 do 16. Chodzi tutaj o usprawnienie całego procesu wyborczego, ponieważ za granicą stale obserwujemy zwiększającą się liczbę osób chętnych do oddania głosu, a każdy obywatel Rzeczypospolitej powinien mieć takie same warunki. W dalszej kolejności projekt zmierza również do wydłużenia terminu uzyskania wyników głosowania. Komisja przyjęła poprawkę, w której usuwa 24-godzinny termin przekazania protokołu. Pozostałe poprawki, które przyjęliśmy na posiedzeniu komisji, mają charakter wyłącznie porządkujący i doprecyzowujący, tak więc nie będę ich już szczegółowo omawiać. Projekt przewiduje 14-dniowy okres wejścia w życie i w tym brzmieniu, już przy ostatnim czytaniu, znajdzie zastosowanie po raz pierwszy do wyborów zarządzonych po upływie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Komisja wnosi o uchwalenie załączonego projektu ustawy wraz z poprawkami przyjętymi na posiedzeniu Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach. Dziękuję.