Janusz Cichoń

Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych w sprawie sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2025 r. wraz z przedstawioną przez Najwyższą Izbę Kontroli analizą wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w 2025 r. oraz komisyjnym projektem uchwały w przedmiocie absolutorium (druki nr 2629, 2681 i 2817). 15. Sprawozdanie z działalności Narodowego Banku Polskiego w 2025 roku wraz ze sprawozdaniem Komisji Finansów Publicznych (druki nr 2627 i 2687). 16. Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych o przedstawionej przez Prezesa Rady Ministrów Informacji o poręczeniach i gwarancjach udzielonych w 2025 roku przez Skarb Państwa, niektóre osoby prawne oraz Bank Gospodarstwa Krajowego (druki nr 2582 i 2718). Poseł Sprawozdawca Janusz Cichoń: Szanowny Panie Marszałku! Panie i Panowie Ministrowie! Wysoka Izbo! Polski produkt krajowy brutto wzrósł w 2025 r. realnie o 3,6%. Polska była jedną z najszybciej rozwijających się gospodarek Europy. Działo się to mimo wyjątkowo niesprzyjającego otoczenia: trwającej od ponad 3 lat stagnacji gospodarczej i przemysłowej recesji u największego partnera handlowego, naszego partnera handlowego - Niemiec, toczącej się w bezpośrednim sąsiedztwie wojny w Ukrainie, a także wywierających negatywny wpływ na całą gospodarkę światową zmian w polityce handlowej USA, dążenia do znacznego wzrostu ceł, wzrastającego protekcjonizmu, używanego również, nawiasem mówiąc, w celach politycznych. Odbiło się to niewątpliwie na skłonności do inwestowania. Niska stopa inwestycji, wyższa co prawda niż w latach poprzednich, to powód do niepokoju, ale liczymy, że wzrost stopy inwestycji publicznych pociągnie za sobą także inwestycje prywatne. Głównym motorem wzrostu gospodarczego Polski pozostawał popyt krajowy, który zwiększył się o 4,2%, w tym spożycie publiczne wzrosło o 5,3%, a spożycie w sektorze gospodarstw domowych - o 3,7%. Po kilkuletnim okresie podwyższonej dynamiki cen i utrzymywania się wysokich oczekiwań inflacyjnych inflacja powróciła w drugiej połowie roku do celu ustalonego przez bank centralny, co pozwoliło na dokonanie serii obniżek stóp procentowych. Na rynku pracy utrzymywała się dobra sytuacja. Według metodologii Eurostatu Polska wraz z Maltą miały najniższą stopę bezrobocia w Unii Europejskiej. Wynosiła ona 3,1%. Jednocześnie krajowa stopa bezrobocia rejestrowanego wzrosła do 5,7%, głównie na skutek zmian legislacyjnych rozszerzających krąg osób uprawnionych do rejestracji jako bezrobotnych. Konsekwencją szybkiego wzrostu popytu krajowego i importu w warunkach utrudnień dla wzrostu eksportu - mieliśmy do czynienia ze wzmocnieniem złotego, z protekcjonizmem, o czym mówiłem wcześniej, ale także ze wzrostem, choć w niskim tempie, naszych partnerów - stały się spadek dodatniego salda handlowego, a w ślad za nim pojawienie się ujemnego salda obrotów bieżących bilansu płatniczego. To niepokojące, ale nie stanowi zagrożenia dla stabilności finansowej Polski. Z punktu widzenia stabilności finansowej poważniejszym problemem były utrzymywanie się wysokiego deficytu finansów publicznych, a w ślad za tym szybki wzrost zadłużenia publicznego. Poziom długu mierzony według metody stosowanej przez Unię Europejską do oceny wypełniania wymogów paktu stabilności i wzrostu sięgnął blisko 60% PKB, choć mierzony według metody krajowej był o ok. 10 punktów procentowych niższy. Wykazywany według metody unijnej dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniósł 2,335 bln zł i był o 421,6 mld zł wyższy niż państwowy dług publiczny obliczany zgodnie z metodologią krajową. Dynamiczny wzrost relacji długu publicznego do PKB, czasowo wyhamowany w latach 2022-2023 dzięki inflacji, nawiasem mówiąc, ma swoje źródło w dynamicznym wzroście transferów socjalnych w latach 2016-2019, które nie znajdowały pokrycia w dochodach, i silnym wzroście wydatków na obronę i ochronę zdrowia. W rezultacie tego w ciągu ostatnich lat nastąpił wyraźny wzrost niezrównoważenia finansów publicznych. Obecny poziom zadłużenia, choć rosnący, na co warto zwrócić uwagę, nie tworzy w perspektywie najbliższych lat zagrożenia kryzysem, wymaga jednak skutecznych działań na rzecz ograniczenia wzrostu zadłużenia. Brak takich działań może doprowadzić do obniżenia ratingu Polski, osłabienia złotego i dalszego wzrostu kosztów obsługi zadłużenia. Ogólna sytuacja finansów publicznych w 2025 r. pozwala na wyciągnięcie kilku wniosków. Po pierwsze, w ciągu 2025 r. nastąpił dalszy wzrost stopy niezrównoważenia finansów publicznych, mierzony zwiększeniem się deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych z 6,4% do 7,3% PKB. Jest to poziom bardzo wysoki z punktu widzenia wymogów paktu stabilności i wzrostu, ale przede wszystkim z punktu widzenia długoterminowej stabilności polskich finansów publicznych. Należy zauważyć, że po wyeliminowaniu powszechnego w latach 2020-2023 zjawiska ukrywania rzeczywistej sytuacji finansów publicznych poprzez przesuwanie deficytu z budżetu państwa do budżetów innych instytucji publicznych, przeprowadzone w 2024-2025 r. zmiany spowodowały, że budżet państwa odzyskał swoją rolę informacyjną, pokazującą rzeczywisty stan niezbilansowania finansów publicznych. Po drugie, pogłębienie się deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych nastąpiło skutkiem wzrostu wydatków w 2025 r. o 1,7 punktu procentowego przy wzroście dochodów o 0,8 punktu procentowego. Ale warto zauważyć, że te nożyce rozwierają się od dłuższego czasu. Od 2026 r. wydatki sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrosły aż o 9,8 punktu procentowego w relacji do PKB przy wzroście dochodu o 4,9 punktu procentowego. Ważne jest także to, że wzrosła znacząco relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB z 54,8% w końcu 2024 r. do 59,7% w końcu roku 2025. Było to konsekwencją kształtowania się od wielu lat wysokiego deficytu finansów publicznych. Jeśli chodzi o dochody budżetu państwa, to wyniosły one w 2025 r. 594,5 mld zł i były o 38,3 mld zł niższe od wielkości zaplanowanej w ustawie budżetowej. Głównym powodem słabszego wykonania dochodów były mniej korzystne od zakładanych warunki makroekonomiczne, ale przede wszystkim niższa inflacja oraz wolniejszy wzrost nominalnych podstaw opodatkowania. Nominalny wzrost wyniósł 6,6%, a inflacja konsumencka osiągnęła 3,6%, podczas gdy w ustawie budżetowej przyjęto założenie, że będzie wynosiła 5%. To ograniczyło i wartość sprzedaży, i dochody i zyski, także będące podstawą opodatkowania. Dochody podatkowe były głównym źródłem dochodów budżetowych. Największe odchylenie, jeśli chodzi o plan i wykonanie, nastąpiło w przypadku podatku VAT, z którego wpływy były o 8% niższe od prognozowanych. Z całą mocą podkreślam jednak to, że dochody z VAT wzrosły w porównaniu z rokiem poprzednim o 11,8%. Wzrosły, bo były wspierane przez wcześniejsze działania uszczelniające system podatkowy, co także warto podkreślić. Luka VAT według szacunków Ministerstwa Finansów zmniejszyła się w 2025 r. do 4,9%. Dochody z podatków dochodowych również okazały się niższe od planowanych, ale kluczowa była tutaj kwestia przesunięcia środków z podatku dochodowego na skutek reformy finansowania jednostek samorządu terytorialnego właśnie do samorządów. Niższe od planowanych okazały się też dochody z akcyzy, które były mniejsze o 5,7%. Pozytywnie wyróżniły się natomiast dochody niepodatkowe, które przekroczyły plan o 7,1%. Był to efekt wyższych od oczekiwań wpływów z dywident, wypłat, zysku spółek z udziałem Skarbu Państwa, a także wyższych dochodów z ceł i wyższych dochodów odsetkowych. Jeśli chodzi o wydatki, to zostały one wykonane w wysokości 870 mld zł, co oznacza poziom o 51,4 mld zł niższy od planowanego w ustawie budżetowej. W porównaniu z 2024 r. wydatki wzrosły o 35,9 mld zł, tj. o 4,3%, i stanowiły 22,2% PKB. To potwierdza utrzymywanie się wysokiej aktywności państwa w finansowaniu kluczowych zadań publicznych. Największe środki skierowano na ochronę zdrowia, której finansowanie osiągnęło rekordowy poziom 232 mld zł. W ramach tych nakładów budżet państwa przekazał do Narodowego Funduszu Zdrowia prawie 33 mld zł dotacji podmiotowej na finansowanie świadczeń zdrowotnych, czyli znacznie więcej, niż pierwotnie planowano. Istotnym priorytetem pozostała również obronność. Łączne nakłady na obronę narodową wraz z wydatkami Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych wyniosły 169,4 mld zł, utrzymując Polskę wśród państw przeznaczających najwyższy odsetek środków publicznych na bezpieczeństwo. Znaczną część wydatków stanowiły programy społeczne. Na realizację programu ˝Rodzina 800+˝ przeznaczono prawie 63 mld zł, a na wypłaty emerytur trzynastej i czternastej - prawie 30 mld zł. Ważnym nowym instrumentem wsparcia była tzw. renta wdowia, na którą wydano 3,8 mld zł. Kontynuowano także realizację świadczeń wspierających dla osób z niepełnosprawnościami, na które przeznaczono 8,8 mld zł. Rozwijano politykę wspierania rodzin i aktywności zawodowej rodziców. Na program ˝Aktywny rodzic˝ wydatkowano 6,2 mld zł, finansując świadczenie aktywni rodzice w pracy. Dodatkowo budżet sfinansował i pokrył koszty tzw. wakacji składkowych dla przedsiębiorców - 2,9 mld zł - i składki na ubezpieczenia społeczne za osoby korzystające z urlopów wychowawczych i macierzyńskich w kwocie 4,2 mld zł. Duże środki przeznaczono także na inwestycje rozwojowe. Na realizację programów infrastruktury drogowej i kolejowej wydatkowano 16,5 mld zł z budżetu, natomiast nakłady na mieszkalnictwo osiągnęły wysokość 4,7 mld zł. Warto też przypomnieć, że finansowaliśmy in vitro. Znaczącą pozycją wydatkową pozostały koszty obsługi zadłużenia publicznego. Obsługa długu Skarbu Państwa kosztowała 72,8 mld zł. Dodatkowo na obsługę i wykup zobowiązań Polskiego Funduszu Rozwoju oraz Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 przeznaczono odpowiednio 34,7 mld zł i 21,6 mld zł. Podsumowując, powiem, że wykonanie wydatków budżetu państwa w 2025 r. koncentrowało się na finansowaniu ochrony zdrowia, obronności, systemu emerytalnego i programów społecznych. Komisja Finansów Publicznych w trakcie swoich prac omawiała sprawozdanie w zakresie własnych części, a także otrzymała 26 opinii od innych komisji. Były to opinie pozytywne, niemniej dwie komisje w swoich opiniach zawarły oceny zarówno pozytywne, jak i negatywne. Skupiając się na tych ostatnich, chciałbym wskazać, że Komisja Edukacji i Nauki negatywnie zaopiniowała sprawozdanie z wykonania budżetu w 2025 r. w zakresie części budżetowej 90: Akademia Kopernikańska. Postawiła ona dwa zarzuty. Pierwszy dotyczył tego, że akademia nie realizowała zadań przewidzianych dla niej w ustawie, a drugi zarzut związany był z tym, że większość wydatków akademii przeznaczono na wynagrodzenia. Kolejne wnioski negatywne złożyła Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka, która negatywnie zaopiniowała wykonanie budżetu