Anna Sobolak

Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz niektórych innych ustaw zawartym w druku nr 2694. Rozpatrywany dziś projekt nie jest kolejną punktową zmianą w prawie dotyczącym Internetu. Jest to jedna z najważniejszych ustaw systemowych tej kadencji w obszarze usług cyfrowych. Tworzy ona instytucjonalne i proceduralne ramy wykonywania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej

, powszechnie znanego jako akt o usługach cyfrowych. Rozporządzenie DSA obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej. Jednocześnie samo rozporządzenie pozostawia państwom członkowskim obowiązek wskazywania organów właściwych do jego wykonywania, określenia procedur administracyjnych, zasad współpracy między organami krajowymi oraz systemu egzekwowania prawa. Nie tworzymy nowego europejskiego prawa, tworzymy polskie instrumenty pozwalające skutecznie wykonywać obowiązujące przepisy prawa Unii Europejskiej. Rozporządzenie DSA określa obowiązki dostawców usług pośrednich, platform internetowych oraz bardzo dużych platform internetowych, jednak bez wskazania właściwych organów krajowych, procedur administracyjnych oraz środków egzekucyjnych wiele z jego przepisów nie mogłoby być skutecznie stosowane w praktyce. Projekt ustawy odpowiada właśnie na tę potrzebę. Prace komisji cyfryzacji koncentrowały się na kilku zasadniczych pytaniach. Po pierwsze: Czy proponowany model zapewnia skuteczne wykonywanie przepisów DSA? Po drugie: Czy właściwie rozdziela kompetencje pomiędzy poszczególne organy administracji publicznej? Po trzecie: Czy gwarantuje przedsiębiorcom oraz obywatelom odpowiedni poziom ochrony procesowej? Po czwarte: Czy tworzy przejrzysty system współpracy pomiędzy administracją krajową a instytucjami Unii Europejskiej? Odpowiedź komisji na wszystkie te pytania była pozytywna. Centralną rolę w systemie pełnić będzie prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej. Nie jest to wybór przypadkowy. Prezes UKE posiada wieloletnie doświadczenie w regulacji rynków cyfrowych, telekomunikacyjnych oraz usług elektronicznych. Dysponuje również odpowiednim zapleczem organizacyjnym oraz eksperckim, pozwalającym wykonywać zadania przewidziane przez DSA, dlatego projekt wyznacza prezesa UKE jako koordynatora do spraw usług cyfrowych. Koordynator będzie stanowił główny punkt kontaktowy zarówno dla przedsiębiorców prowadzących działalność na rynku usług cyfrowych, jak i Komisji Europejskiej, Europejskiej Rady ds. Usług Cyfrowych oraz właściwych organów innych państw członkowskich. Jednakże pojedynczy organ nie powinien wykonywać wszystkich zadań wynikających z DSA, dlatego projekt opiera się na modelu współpracy kilku wyspecjalizowanych organów. W zakresie ochrony konsumentów kompetencje zachowuje prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jest to rozwiązanie w pełni uzasadnione, ponieważ to właśnie ten organ od wielu lat odpowiada za ochronę zbiorowych interesów konsumentów oraz nadzór nad praktykami przedsiębiorców. Natomiast w odniesieniu do udostępniania materiałów wideo odpowiednie kompetencje powierzono przewodniczącemu Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Takie rozdzielenie kompetencji odpowiada dotychczasowemu doświadczeniu tych instytucji i pozwala uniknąć zarówno dublowania zadań, jak i sporów kompetencyjnych. Wysoka Izbo! Warto podkreślić, że ustawa nie zmienia zasad odpowiedzialności za treści publikowane w Internecie określonych przez samo rozporządzenie DSA, nie rozszerza katalogu obowiązków przedsiębiorców ponad standard europejski i nie tworzy odrębnego polskiego modelu regulacji Internetu. Jej celem jest zapewnienie skutecznego wykonywania obowiązujących już przepisów unijnych. To niezwykle ważne, ponieważ współczesny rynek usług cyfrowych ma charakter transgraniczny. Platformy internetowe działają jednocześnie w wielu państwach członkowskich, dlatego skuteczny nadzór nad nimi wymaga ścisłej współpracy administracji krajowej oraz Komisji Europejskiej. Projekt tworzy właśnie takie mechanizmy współpracy. Nie tylko określa właściwość organów krajowych, ale również ustanawia procedurę wymiany informacji, współdziałania oraz wykonywania obowiązków wynikających z prawa Unii Europejskiej. To rozwiązanie wzmacnia bezpieczeństwo prawne zarówno przedsiębiorców świadczących usługi cyfrowe, jak i użytkowników tych usług oraz jest istotnym elementem budowania jednolitego rynku cyfrowego w Unii Europejskiej. Podczas prac komisji wiele uwagi poświęcono również temu, aby nowe rozwiązania były proporcjonalne. Regulacja rynku cyfrowego musi być skuteczna, ale jednocześnie przewidywalna. Organy państwa powinny dysponować odpowiednimi narzędziami nadzorczymi, jednak ich działania muszą pozostawać pod kontrolą prawa i odbywać się z poszanowaniem praw przedsiębiorców oraz użytkowników usług cyfrowych. Projekt ustawy realizuje właśnie tę zasadę. Przechodząc do rozwiązań przyjętych w projekcie ustawy, należy podkreślić, że mówimy o modelu opartym na współpracy wyspecjalizowanych organów administracji publicznej. Najważniejszym elementem projektowanego systemu jest ustanowienie prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej koordynatorem do spraw usług cyfrowych. Koordynator będzie centralnym organem odpowiedzialnym za wykonywanie zadań wynikających z rozporządzenia DSA w Polsce. Do jego zadań należeć będzie m.in. prowadzenie postępowań przewidzianych ustawą, współpraca z Komisją Europejską oraz Europejską Radą ds. Usług Cyfrowych, wymiana informacji z organami innych państw członkowskich oraz koordynacja działań pozostałych właściwych organów krajowych. Komisja zwróciła uwagę, że rozwiązanie to pozwala uniknąć rozproszenia odpowiedzialności pomiędzy wiele instytucji i tworzy jeden czytelny punkt kontaktowy zarówno dla obywateli, przedsiębiorców, jak i partnerów zagranicznych. W sprawach dotyczących ochrony konsumentów właściwy pozostaje prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który od wielu lat odpowiada za ochronę zbiorowych interesów konsumentów i posiada odpowiednie doświadczenie w prowadzeniu postępowań wobec przedsiębiorców. Natomiast w odniesieniu do platform udostępniania materiału wideo właściwość zachowuje przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Takie rozwiązanie oznacza, że państwo nie buduje nowych urzędów, lecz wykorzystuje potencjał instytucji, które już dziś posiadają kompetencje i doświadczenie w swoich obszarach działania. Jest to rozwiązanie racjonalne organizacyjnie, efektywne kosztowo i zgodne z zasadą sprawności administracji publicznej. Kolejnym niezwykle istotnym elementem projektu jest system certyfikacji podmiotów uprawnionych do pozasądowego rozstrzygania sporów. DSA zakłada, że użytkownik i platforma internetowa powinni mieć możliwość rozwiązania sporu także poza postępowaniem sądowym. Dlatego projekt określa zasady certyfikacji takich podmiotów przez koordynatora do spraw usług cyfrowych. Certyfikacja będzie mogła zostać przyznana wyłącznie podmiotom spełniającym wymagania określone w samym rozporządzeniu DSA. Oznacza to konieczność zapewnienia niezależności, bezstronności i odpowiedniego przygotowania merytorycznego oraz transparentności działania. Komisja uznała to rozwiązanie za szczególnie ważne, ponieważ umożliwia szybsze rozwiązywanie sporów pomiędzy użytkownikami a platformami internetowymi, bez konieczności angażowania sądów w każdej indywidualnej sprawie. Projekt reguluje również zasady przyznawania statusu zaufanego podmiotu sygnalizującego. Jest to jedna z nowych instytucji przewidzianych przez akt o usługach cyfrowych. Status ten mogą uzyskać podmioty posiadające odpowiednią wiedzę, doświadczenie oraz niezależność, które będą zgłaszały platformom internetowym treści niezgodne z prawem. Celem tego rozwiązania nie jest tworzenie nowych uprawnień do usuwania treści. Celem jest zwiększenie skuteczności reagowania na zgłoszenia pochodzące od wyspecjalizowanych organizacji dysponujących odpowiednią wiedzą ekspercką. Platformy internetowe nadal samodzielnie realizują obowiązki wynikające z DSA, jednak zgłoszenia pochodzące z zaufanych podmiotów sygnalizujących powinny być rozpatrywane priorytetowo. Komisja uznała, że rozwiązanie to może znacząco zwiększyć skuteczność walki z treściami nielegalnymi przy jednoczesnym zachowaniu gwarancji proceduralnych przewidzianych przez prawo europejskie. Istotnym elementem projektu są również przepisy dotyczące zweryfikowanych badaczy. To rozwiązanie ma szczególne znaczenie dla rozwoju wiedzy o funkcjonowaniu bardzo dużych platform internetowych. Projekt umożliwia udostępnianie określonych danych badaczom, którzy uzyskują odpowiedni status zgodnie z wymaganiami DSA. Rozwiązanie to może służyć prowadzeniu badań dotyczących m.in. ryzyka systemowego, funkcjonowania algorytmów rekomendacyjnych, rozpowszechniania nielegalnych treści czy wpływu platform na bezpieczeństwo użytkowników. Komisja zwróciła uwagę, że dostęp do danych będzie odbywał się wyłącznie na zasadach określonych przez rozporządzenie DSA oraz z poszanowaniem przepisów dotyczących ochrony danych osobowych i tajemnicy przedsiębiorstwa. Oznacza to zachowanie właściwej równowagi pomiędzy potrzebami nauki a ochroną praw przedsiębiorców i użytkowników. Projekt przewiduje również utworzenie Krajowej Rady do spraw Usług Cyfrowych. Rada będzie pełniła funkcję opiniodawczo-doradczą przy koordynatorze do spraw usług cyfrowych. Jego zadaniem będzie wspieranie prawidłowego stosowania przepisów DSA, opiniowanie kierunków działania oraz wymiana doświadczeń pomiędzy administracją, środowiskiem naukowym i ekspertami. Dlatego Komisja pozytywnie oceniła przyjęty model współpracy pomiędzy organami administracji, środowiskiem eksperckim oraz Komisją Europejską. Jednym z najistotniejszych elementów projektu jest stworzenie skutecznego systemu egzekwowania przepisów aktu o usługach cyfrowych. Każda regulacja prawna jest skuteczna tylko wtedy, gdy istnieją jasne zasady jej wykonywania oraz organy wyposażone są w odpowiednie kompetencje. Dlatego projekt bardzo szczegółowo określa sposób prowadzenia postępowań przez koordynatora do spraw usług cyfrowych oraz pozostałe właściwe organy. Projekt przewiduje możliwość prowadzenia postępowań wyjaśniających oraz administracyjnych w przypadku, gdy zachodzi podejrzenie naruszenia obowiązków wynikających z rozporządzenia DSA. Organy będą mogły żądać informacji i dokumentów niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, przeprowadzić czynności kontrolne oraz korzystać z instrumentów przewidzianych zarówno przez ustawę, jak i przez samo rozporządzenie unijne. Jednocześnie projekt bardzo wyraźnie określa granice tych kompetencji. Nie są to uprawnienia nieograniczone. Każde postępowanie prowadzone będzie zgodnie z zasadami Kodeksu postępowania administracyjnego oraz poszanowaniem prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu. Przedsiębiorca będzie miał możliwość przedstawienia stanowiska, składania wyjaśnień oraz korzystania ze środków odwoławczych przewidzianych przez polski porządek prawny. Komisja zwróciła szczególną uwagę właśnie na zachowanie równowagi pomiędzy skutecznością nadzoru a gwarancjami procesowymi. Państwo musi dysponować narzędziami pozwalającymi reagować na naruszenia prawa. Jednocześnie przedsiębiorca musi mieć zapewnione pełne prawo do obrony swoich interesów. Projekt realizuje obie te wartości. Wysoka Izbo! W debacie publicznej wiele emocji budzą administracyjne kary pieniężne przewidziane w projekcie. Dlatego warto jasno podkreślić, że wysokość kar nie została wymyślona przez polskiego ustawodawcę. Wynika ona bezpośrednio z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej. Projekt ustawy określa jedynie krajowe procedury ich wymierzania. Najwyższy wymiar administracyjnej kary pieniężnej może wynosić do 6% światowego rocznego obrotu przedsiębiorcy. Jest to rozwiązanie odpowiadające skali działalności największych platform cyfrowych funkcjonujących na rynku europejskim. Należy jednak podkreślić, że kara nie ma charakteru automatycznego. Organy będą zobowiązane uwzględniać m.in. stopień zawinienia, czas trwania naruszenia, jego skutki, działania podjęte przez przedsiębiorcę w celu usunięcia naruszenia oraz zakres współpracy z organami nadzorczymi. Oznacza to, że system sankcji został oparty na zasadzie proporcjonalności. Wysoka Izbo! Na zakończenie chciałabym podkreślić jeszcze jedną niezwykle istotną kwestię. Projekt ustawy rozpatrywany przez Wysoką Izbę jest elementem szerszego procesu wdrażenia aktu o usługach cyfrowych w Polsce. Rozporządzenie DSA stworzyło jednolite zasady funkcjonowania rynku usług cyfrowych na terenie całej Unii Europejskiej. Zadaniem państw członkowskich jest natomiast stworzenie skutecznych mechanizmów jego wykonywania. Temu właśnie ma służyć projekt zawarty w druku nr 2694. Dlatego komisja rekomenduje Wysokiej Izbie przyjęcie projektu ustawy zawartego w druku nr 2694 zgodnie ze sprawozdaniem komisji.

Przebieg posiedzenia