Monika Horna-Cieślak

Bardzo dziękuję za możliwość przedstawienia informacji o działalności rzecznika praw dziecka za 2025 r. oraz za możliwość przedstawienia uwag o stanie przestrzegania praw dziecka w Polsce. Szanowni Państwo! Rok 2025 to rok kolejnej bardzo ciężkiej pracy na rzecz ochrony dzieci. Pracowaliśmy z pasją, zaangażowaniem, pracowaliśmy w sposób nieznależny i całkowicie apolityczny. Bardzo dziękuję wszystkim pracownikom Biura Rzecznika Praw Dziecka za ich wytrwałość, za ich oddanie, za to, z jaką pasją pomagają dzieciom. Bardzo dziękuję wszystkim posłom, wszystkim ministrom za to, że ponad podziałami możemy tworzyć świat przyjazny dzieciom. Jeżeli chodzi o 2025 r., to był to rok, kiedy do Biura Rzecznika Praw Dziecka po raz pierwszy w 25-letniej historii tego urzędu wpłynęło bardzo dużo korespondencji ze strony obywateli. W 2025 r. do Biura Rzecznika Praw Dziecka wpłynęło prawie 80 tys. listów, maili z prośbą o pomoc i wsparcie. Jest to wzrost w porównaniu z rokiem 2024 o 23%, a w porównaniu z rokiem 2023 - o 84%. Zaufanie do Biura Rzecznika Praw Dziecka cały czas rośnie i widzimy, że ta pomoc Biura Rzecznika Praw Dziecka jest bardzo ważna. Dodatkowo zwiększyła się również aktywność Biura Rzecznika Praw Dziecka, jeżeli chodzi o kontakt z obywatelami. W 2025 r. łącznie wysłaliśmy do obywateli, instytucji, urzędów aż 51 tys. korespondencji. Jest to wzrost w porównaniu z rokiem 2024 o 43%, natomiast z rokiem 2023 - aż o 127%. W 2025 r. rzecznik praw dziecka zaopiniował 73 projekty ustaw i rozporządzeń, które dotyczyły ochrony praw dziecka. Rzecznik praw dziecka ma takie unikalne uprawnienie, które polega na tym, że może wychodzić z tzw. wystąpieniami generalnymi, gdzie zwraca uwagę na to, czy prawa dziecka są przestrzegane, w jaki sposób są przestrzegane, gdzie występują różnego rodzaju luki w systemie. W 2025 r. wystosowaliśmy aż 150 wystąpień generalnych, gdzie zwracaliśmy uwagę na potrzebę zmian prawnych w zakresie ochrony dzieci. W porównaniu z rokiem 2024 jest to wzrost o 99%, ale w porównaniu z rokiem 2023 - aż o 459%. W sposób znaczy zwiększyła się nasza aktywność. W 2025 r. w sumie w Biurze Rzecznika Praw Dziecka było prowadzonych blisko 21 tys. spraw, w których istniało zagrożenie dla dobra dziecka, w którym prawa dziecka były łamane, w którym dzieci potrzebowały wsparcia i pomocy. Były to informacje przekazywane przez same dzieci, ale także przez dorosłych obywateli, a także instytucje. Kiedy to porównamy do lat ubiegłych, to to jest wzrost ilości spraw o 100%. Rzecznik praw dziecka zajmuje się ochroną praw dzieci w różnych obszarach życia młodego człowieka. Jeżeli chodzi o obszar prawa rodzinnego i nieletnich, to są to sprawy, które dotyczą fundamentalnych kwestii życia młodego człowieka, dziecka czy nastolatka. Są to przypadki, w których dziecko, nastolatek doświadcza przemocy, zaniedbania, krzywdzenia. My w tych sprawach braliśmy udział w postępowaniach rodzinnych, w postępowaniach sądowych, opiekuńczych, gdzie dbaliśmy o to, żeby dziecko było bezpieczne. Są to sprawy, które dotyczą przysposobienia, ustanowienia pieczy zastępczej, ale także ograniczenia, pozbawienia lub zawieszenia władzy rodzicielskiej. Braliśmy udział w postępowaniach, które dotyczyły umieszczenia dzieci w domach pomocy społecznej, w zakładach opiekuńczo-leczniczych, ale także podejmowaliśmy bardzo wiele spraw, które dotyczyły regulowania sytuacji dziecka w sytuacji rozstania rodziców. Tych spraw jest bardzo dużo w Biurze Rzecznika Praw Dziecka i w tych sprawach cały czas kładliśmy nacisk na to, żeby zwrócić uwagę na sytuację dziecka, na jego potrzeby, na to, w jakiej sytuacji w ogóle znajduje się dziecko, kiedy dochodzi do rozstania rodziców. W tych sprawach sprawdzaliśmy, czy są uregulowane kwestie dziecka, te bieżące. Braliśmy udział w sprawach, które dotyczyły ustalenia miejsca zamieszkania dziecka, uregulowania kontaktów dziecka z rodzicami, wysokości alimentów na rzecz dziecka, a także spraw, które dotyczyły rozstrzygnięcia w sprawach istotnych dla osób małoletnich. My, pracownicy Biura Rzecznika Praw Dziecka, w 2025 r. braliśmy udział aż w 1672 postępowaniach rodzinnych i opiekuńczych. Jest to wzrost w porównaniu z rokiem 2024 o 64%, a z rokiem 2023 - o 102%. Dziennie pracownicy Biura Rzecznika Praw Dziecka biorą udział średnio w sześciu rozprawach na terenie całego kraju. Stosowaliśmy także wystąpienia generalne, które kierowaliśmy najczęściej do Ministerstwa Sprawiedliwości, w których mówiliśmy o konieczności np. orzekania alimentów w wyrokach rozwodowych, o przymusowych odbiorach dzieci na terenie placówek edukacyjnych. Zwracaliśmy również uwagę na sposób umieszczania dzieci w pieczy zastępczej, brak przekazywania w trybie pilnym postanowień, które dotyczyły umieszczenia dzieci w środowisku zastępczym, ale także zwracaliśmy uwagę chociażby na sytuację dzieci przebywających w domach samotnej matki. Mówiliśmy także o potrzebie wzmocnienia pozycji rodzin zastępczych spokrewnionych, niezawodowych i zawodowych. Chciałabym zwrócić państwa uwagę na sytuację, z którą się mierzymy: brakuje rodzin zastępczych i kiedy mamy informację o tym, że przebywanie dziecka w środowisku rodzinnym niestety nie jest właściwe, a jego jest dobro zagrożone, to - praktycznie każdego dnia - szukamy miejsca dla dziecka, żeby było ono bezpieczne. Jeżeli chodzi o obszar edukacji i wychowania, to są to te wszystkie sprawy, które dotyczą sytuacji dzieci w placówkach opiekuńczych, czyli w żłobkach, szkołach, przedszkolach. Takich spraw w Biurze Rzecznika Praw Dziecka było 5193. W porównaniu do roku 2023 to wzrost o 86%, a do roku 2024 - o 51%. Prowadziliśmy 76 postępowań, które dotyczyły odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli. Sprawy, które wpływały do biura rzecznika, dotyczyły przede wszystkim przemocy rówieśniczej. Również zwracam państwa uwagę na wzrost skali przemocy rówieśniczej między dziećmi. Sprawy dotyczyły także hejtu, przemocy ze strony dorosłych, niezapewnienia dzieciom poczucia bezpieczeństwa w szkołach, wypadków na terenie szkół, braku wsparcia dla dzieci neuroróżnorodnych, w szczególności w spektrum autyzmu i z ADHD, braku wykonywania orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego. Były to także kwestie dotyczące chociażby łączenia, likwidowania i przekształcania szkół. W obszarze zdrowia i spraw socjalnych w 2025 r. mieliśmy 2648 spraw. W porównaniu do roku 2024 to wzrost o 33%, a do roku 2023 - o 187%. Zajmowaliśmy się tym, żeby dzieci były prawidłowo traktowane przez służbę zdrowia, zwracaliśmy uwagę na dostęp małoletnich do świadczeń opieki zdrowotnej, na to, w jaki sposób odbywa się hospitalizacja dziecka. Zajmowaliśmy się zastrzeżeniami co do jakości świadczeń zdrowotnych udzielanych dzieciom, ale także kwestiami, które dotyczą sytuacji dzieci z niepełnosprawnościami. Zwracaliśmy uwagę na sytuację materialno-bytową tych rodzin. Zwracaliśmy uwagę na trudności w dostępie do rehabilitacji i ograniczony dostęp do specjalistów. Zwracaliśmy również uwagę na to, w jaki sposób są prowadzone komisje orzekające o niepełnosprawności dzieci i młodzieży. W zakresie zdrowia i spraw socjalnych wystosowaliśmy aż 54 wystąpienia generalne. Zwracaliśmy uwagę na to, że jest potrzebne wprowadzenie świadczeń gwarantowanych dla dzieci z chorobami urologicznymi. Zwracaliśmy uwagę na sytuację dzieci z cukrzycą typu 1. Zwracaliśmy uwagę na dzieci chorujące na hemofilię. Zwracaliśmy uwagę na dostęp dzieci do napojów alkoholowych. Zwracaliśmy również uwagę na to, że jest potrzebne utworzenie rejestru onkologii i hematologii dziecięcej. Zwracaliśmy uwagę na dostęp do dokumentacji medycznej po adopcji dziecka. Bardzo mocno apelujemy, jako rzeczniczka praw dziecka bardzo mocno apeluję o to, żeby płodowy zespół alkoholowy został uwzględniony jako jednostka chorobowa, kiedy mamy orzeczenie o niepełnosprawności. Zwracaliśmy również uwagę na sytuację dzieci z wrodzoną głuchotą. Zwracaliśmy również uwagę na to, żeby był program wspierający dzieci, które uczęszczają do przedszkola. Zwracamy uwagę na wykluczenie transportowe, na zapewnienie dzieciom z niepełnosprawnościami równego dostępu do wydarzeń szkolnych i wycieczek. Zwracaliśmy uwagę na to, żeby młode osoby nie płaciły za pobyt dorosłych w DPS. Bardzo dziękujemy za to, że projekt ustawy jest procedowany. Bardzo dziękujemy PSL-owi za poparcie tego projektu. Zwracaliśmy również uwagę na uwzględnienie sytuacji dzieci, które wychowują się w rodzinie niesłyszących rodziców, i wrażliwość na taką sytuację. Ale także zwracamy uwagę na to, w jaki sposób wygląda dowóz dzieci chociażby do placówek szkolnych. Nasza interwencja dotyczyła również preferencyjnego podatku dla osób samotnie wychowujących dzieci. W Biurze Rzecznika Praw Dziecka zajmujemy się także sprawami, które dotyczą bezpieczeństwa dzieci w sieci i edukacji cyfrowej. Widzimy, jak wiele jest zagrożeń, które dotyczą bezpieczeństwa dzieci w sieci. Tych spraw było 390, ale i tak jest to wzrost o 144% w porównaniu do roku ubiegłego. Zajmowaliśmy się hejtem w Internecie, mową nienawiści w Internecie, negatywnymi skutkami sharentingu. Zwracaliśmy również uwagę na to, w jaki sposób działa sztuczna inteligencja. Bardzo intensywnie działaliśmy także w zakresie tego, żeby dzieci nie były wykorzystywane w Internecie, żeby nie były uwodzone, szantażowane i żeby nie miały dostępu do patotreści. W Biurze Rzecznika Praw Dziecka zajmowaliśmy się również sprawami dotyczącymi krzywdzenia dzieci, czyli przemocy, wyzysku, okrucieństwa wobec dzieci. Takich spraw było 3390. Znowu jest to wzrost w porównaniu do roku poprzedniego - o 47%, a do roku 2023 - aż o 112%. Nadzorujemy sprawy, które dotyczą śmierci dzieci, zabójstwa, usiłowania zabójstwa dziecka, nieumyślnego spowodowania śmierci dziecka, dzieciobójstwa, wykorzystywania seksualnego dzieci, gwałtu na dziecku, utrwalania i rozpowszechniania nagiego wizerunku dziecka, znęcania się nad dziećmi, przemocy fizycznej i psychicznej, zaniedbania, przemocy ekonomicznej, naruszenia nietykalności cielesnej, doprowadzenia do samobójstwa dziecka, przekraczania uprawnień wobec dzieci przez funkcjonariuszy publicznych. Odnośnie do tzw. spraw karnych złożyliśmy aż 298 zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. W sposób bardzo zdecydowany sprzeciwiamy się, tak jak powiedziałam, mowie nienawiści wobec dzieci. Większość tych zawiadomień dotyczyła córki pana prezydenta, którą spotkała niewyobrażalna fala nienawiści, na którą jako rzecznik prawy dziecka całkowicie się nie zgadzam. Nie zgadzam się na mowę nienawiści wobec żadnego dziecka w naszym kraju. Złożyliśmy 54 zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Nie zgadzaliśmy się w takich sytuacjach z decyzją prokuratury. Wnieśliśmy 92 wnioski o zwierzchni nadzór do prokuratury wyższego rzędu, prosząc, żeby sprawa została jeszcze raz przeanalizowana. Złożyliśmy 10 kasacji do Sądu Najwyższego, a także jedną skargę nadzwyczajną, ponieważ uważaliśmy, że wyrok godzi w dobro dziecka i narusza zasady sprawiedliwości społecznej. Braliśmy udział w postępowaniach karnych. Nie mamy uprawnień... Apeluję po raz kolejny: powinny tu zajść zmiany legislacyjne, bo Biuro Rzecznika Praw Dziecka i rzecznik praw dziecka w postępowaniach karnych są po prostu publicznością, obserwują sprawy. W takich sprawach jak zabójstwo, wykorzystanie seksualne dziecka rzecznik nie może być na sali i zadawać pytań, nie może składać wniosków dowodowych. Jedyne, co może, to obserwować, składać zastrzeżenia i stanowisko końcowe. W sprawach karnych złożyliśmy 100 stanowisk końcowych, a także braliśmy udział w blisku 50 postępowaniach sądowych w charakterze publiczności. Na zakończenie mojego wystąpienia chciałabym zwrócić uwagę na to, że w 2025 r. w Biurze Rzecznika Praw Dziecka powstał specjalny zespół zajmujący się badaniem spraw na miejscu - Zespół Kontroli Przestrzegania Praw Dzieci. Dzieci do nas piszą i przekazują nam, że w miejscach, w których przebywają, nie są bezpieczne. Podejmowaliśmy interwencje na miejscu, czyli jechaliśmy do miejsc, w których przebywają dzieci, żeby zobaczyć na własne oczy, co się dzieje. Byliśmy w okręgowym ośrodku wychowawczym, ponieważ było podejrzenie stosowania przemocy wobec dzieci, w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, ponieważ dzieci nie miały prawa do kontaktu z bliskimi, a ich prawo do prywatności było łamane. Byliśmy także w placówce opiekuńczo-wychowawczej, ponieważ dzieci doświadczały zaniedbań dotyczących ich funkcjonowania na miejscu oraz warunków sanitarnych, w jakich przebywały. Często dowiadujemy się także o tym, że dzieci doświadczają przemocy psychicznej i w takich sprawach jedziemy na miejsce, żeby być przy dzieciach i zapytać, co się dzieje, w sposób dla nich całkowicie bezpieczny, i przekazać im, że jest urząd rzecznika praw dziecka, który reaguje na sygnały, które od nich wpływają. Bardzo ważnym elementem działalności rzecznika praw dziecka jest dziecięcy telefon zaufania. Numer telefonu 800 12 12 12 jest czynny całą dobę przez 7 dni w tygodniu. Prowadzimy także czat dla dzieci i młodzieży 800121212.pl. Numer dedykowany jest właśnie dzieciom i młodzieży, ponieważ tylko w roku 2025 r. połączyło się z nami 57 tys. młodych osób, które poinformowały nas o tym, że są samotne i nie mają do kogo zwrócić się o pomoc i wsparcie. Numer telefonu był wybierany ponad 35 tys. razy. Rozmowy na czacie były prowadzone z ponad 22 tys. dzieci. Średnio miesięcznie prowadzimy rozmowy z 4 tys. dzieci miesięcznie. Bardzo ważne, istotne jest dla nas to, że nastąpił bardzo duży wzrost liczby osób zwracających się do biura rzecznika z prośbą o pomoc w okresie świątecznym - o ponad 174% w porównaniu do roku ubiegłego. Dzieci informowały nas o tym, że nie czują się bezpiecznie i że relacje w domu nie są właściwe. Chciałabym zwrócić uwagę na to, z jakimi problemami dzwonią dzieci, bo sprawozdanie rzecznika praw dziecka właśnie tego dotyczy, problemów, z jakimi mierzą się dzieci, a dzieci w Polsce mierzą się z ogromną ilością problemów.