Jurand Drop

Panowie Posłowie! Pragnę przedstawić Wysokiej Izbie projekt regulacji wprowadzającej osobiste konta inwestycyjne, czyli OKI, będące dobrowolnym rozwiązaniem zachęcającym obywateli do inwestowania na polskim rynku kapitałowym. Projekt ustawy stanowi kluczowy element przyjętych przez rząd priorytetów, jest elementem polityki rządu - innowacyjna i konkurencyjna gospodarka. Jest też odpowiedzią na zeszłoroczne rekomendacje Komisji Europejskiej dotyczące wprowadzenia w państwach członkowskich rachunków oszczędnościowo-inwestycyjnych. OKI mają na celu aktywizację oszczędności polskich gospodarstw domowych oraz ich efektywne zaangażowanie w realną gospodarkę. To przełoży się na zaspokojenie potrzeb przedsiębiorstw w zakresie ich finansowania, a dzięki temu na rozwój i tworzenie innowacji w tych przedsiębiorstwach. Wprowadzone konta będą miały charakter, to już podkreślałem, całkowicie dobrowolny. Umożliwią wpłaty i wypłaty środków pieniężnych w dowolnym momencie oraz zapewnią pełną kontrolę inwestującego nad tymi środkami. Aktywizacja oszczędności gospodarstw domowych ma kluczowe znaczenie dla trwałego rozwoju kraju. Odpowiednie ukierunkowanie tych zgromadzonych przez obywateli środków w stronę inwestycji wspierających gospodarkę tzw. realną, czyli to, co rzeczywiście się produkuje, zwiększy produktywność, innowacyjność oraz tempo wzrostu gospodarczego w kolejnych latach. W tym kontekście w naszym wspólnym, narodowym interesie jest podejmowanie działań, które będą sprzyjały stopniowemu przesuwaniu oszczędności naszych obywateli w bardziej efektywne formy tego, co ekonomiści nazywają alokacją kapitału, czyli tam, gdzie jest on lepiej wykorzystywany, co z kolei w długoterminowej perspektywie przełoży się na rozwój gospodarki i wzrost dobrobytu społeczeństwa. Aktywizacja tych oszczędności dla rynku kapitałowego i w ogóle dla wykorzystania ich do inwestowania stworzy spójny ciąg pozytywnych efektów. Lepsza alokacja oszczędności w realną gospodarkę umożliwi szersze finansowanie przedsiębiorstw, co przełoży się na wzrost inwestycji, innowacji i skali działalności firm, a w efekcie doprowadzi do przyspieszenia rozwoju kraju i zwiększenia konkurencyjności tych przedsiębiorstw. Obecna struktura polskiego rynku kapitałowego pokazuje znaczący i możliwy do wykorzystania potencjał rozwoju. Kapitalizacja rynku, czyli wartość spółek notowanych na giełdzie, wyrażamy to w procencie PKB, wynosi ok. 40% PKB, podczas gdy średnia unijna to jest 75% PKB, a dla innych wielu krajów jest to znacznie więcej. Jak patrzymy np. na Szwecję - to na podstawie jej doświadczeń koncepcyjnie były tworzone OKI - czy na Czechy, gdzie gospodarka jest porównywalna pod względem powiązań międzynarodowych, geografii, to widzimy, że tam ten wskaźnik jest wielokrotnie wyższy i można go zwiększać. Tak jak mówię, chodzi o wzrost z tych 40% w kierunku średniej unijnej - 75%. To będzie pozytywne i to ma być jednym z celów wprowadzenia OKI. Jednocześnie ponad połowa aktywów finansowych Polaków pozostaje w formach o niższej produktywności dla gospodarki, takich jak depozyty bankowe, gotówka. Widzimy, że są znaczne zasoby kapitału, które mogą zostać uruchomione. W tym kontekście OKI stanowi odpowiedź na te wyzwania i szansę na powtórzenie, mamy nadzieję, sukcesu obserwowanego w Szwecji. Tam zbliżone rozwiązanie funkcjonujące od kilkunastu lat doprowadziło do istotnego wzrostu udziału obywateli w rynku kapitałowym. Obecnie ok. 50% dorosłych Szwedów aktywnie inwestuje swoje oszczędności. Przełożyło się to na znaczące zwiększenie płynności rynku, większą dostępność kapitału dla firm i wzmocnienie całego systemu finansowego państwa. Liczymy, że analogiczny efekt jest możliwy do osiągnięcia w Polsce. Prezentowany projekt stanowi istotny krok w kierunku wzmocnienia krajowego kapitału i zwiększenia jego roli w finansowaniu gospodarki. W tej ustawie proponuje się, aby przychody uzyskane z aktywów zgromadzonych w OKI, np. z odsetek, dywidend czy ze sprzedaży akcji, były wyłączone z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Natomiast aktywa zgromadzone na OKI byłyby opodatkowane podatkiem od wartości aktywów. Krajowe aktywa o charakterze inwestycyjnym, takie jak akcje, jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych czy inne, byłyby zwolnione z tego podatku w roku podatkowym do poziomu średniej wartości 100 tys. zł. Z kolei krajowe aktywa o charakterze oszczędnościowym zgromadzone na OKI, takie jak np. skarbowe papiery wartościowe, środki zgromadzone na lokatach bankowych, byłyby objęte zwolnieniem z opodatkowania w roku podatkowym do łącznej wartości 25 tys. zł. Przy tym łączny limit zwolnienia średniej wartości aktywów zgromadzonych na OKI, o charakterze zarówno inwestycyjnym, jak i oszczędnościowym, nie będzie mógł w roku podatkowym przekroczyć kwoty 100 tys. zł. Te rozwiązania zapewnią obywatelom elastyczność w zakresie decyzji inwestycyjnych, realokacji, dywersyfikacji i nabywania aktywów inwestycyjnych. Pozwolą im również stworzyć bezpieczną poduszkę finansową, stanowiąc jednocześnie podstawę zdrowych nawyków finansowych i myślenia o swoim majątku w kategoriach tego, jakie on może przynieść korzyści w przyszłości. Chodzi o to, żeby myśleć o swojej przyszłości i te aktywa finansowe gromadzić. Brak jakiegokolwiek podatku dla aktywów zgromadzonych na OKI w ramach ww. zwolnień podatkowych będzie pełnił funkcję motywacyjną i ma być jasnym sygnałem, że państwo zachęca Polaków do oszczędzania i do wykorzystywania swoich oszczędności w celach inwestycyjnych, które z kolei pobudzają gospodarkę. Co więcej, korzyść podatkowa wynikająca z OKI będzie rosła wraz ze wzrostem stopy zwrotu danego aktywa. Inwestycje długoterminowe są mniej narażone na straty, dlatego OKI stanowić będzie także podatkową zachętę do długoterminowego inwestowania przez obywateli, do tworzenia kultury inwestowania i kultury posiadania aktywów finansowych i patrzenia na ich wartość w długim okresie. Projekt uwzględnia również mechanizm waloryzacji progów zwolnień podatkowych. Od 2030 r. będą one corocznie podwyższane o publikowany przez GUS wskaźnik inflacji z trzech pierwszych kwartałów roku poprzedzającego rok podatkowy. Dzięki temu zwolnienia te zachowają swoją realną wartość w czasie i pozostaną atrakcyjnie dla inwestorów także w przyszłości. Co ważne, nawet bardziej zamożnych inwestujących, których aktywa zgromadzone na OKI przekroczą wspomniany próg zwolnienia, nie obejmie podatek od dochodów kapitałowych. Aktywa te są opodatkowane podatkiem od wartości aktywów specyficznym dla OKI. Stawka podatku od wartości aktywów powyżej 100 tys. zł będzie obliczana jako iloczyn 19% oraz stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego obowiązującej na dzień 31 października roku poprzedzającego rok podatkowy. Na rok 2027 stawka podatku została ustalona w projekcie ustawy na 0,85%. Opodatkowanie podatkiem od wartości aktywów będzie korzystniejsze w stosunku do obecnego systemu opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych zawsze wtedy, kiedy stopa zwrotu z inwestycji, czyli tych aktywów, przekroczy stopę referencyjną NBP. Celem wprowadzenia OKI jest zachęcenie obywateli do inwestowania w aktywa o wyższym profilu zysku i ryzyka. Co ważne, nie będą to aktywa o charakterze spekulacyjnym, ponieważ w ramach OKI nie będzie można inwestować w obarczone wysokim ryzykiem kryptoaktywa, w przypadku których tutaj często mamy do czynienia z dyskusją, oraz w instrumenty pochodne. Podstawę opodatkowania podatkiem od wartości aktywów będzie stanowić suma średnich wartości aktywów OKI zgromadzonych na wszystkich OKI posiadanych przez podatnika w danym roku podatkowym. Wstępne wyliczenia wysokości podatku będą dokonywane automatycznie przez administrację skarbową, czyli to administracja skarbowa będzie obliczała wysokość podatku, na podstawie informacji otrzymanych od instytucji finansowych prowadzących OKI. Te instytucje finansowe będą składały roczne informacje podatkowe w tym zakresie. Inwestor otrzyma za pośrednictwem platformy e-Urząd Skarbowy wypełnione przez administrację podatkową zeznanie podatkowe wraz z informacją o ewentualnej kwocie podatku do zapłaty, jeśli taki należy zapłacić, czyli jeśli będzie to powyżej 100 tys. otrzymywane średniorocznie. Takie rozwiązanie zapewni sprawną, przejrzystą i intuicyjną obsługę podatnika, ograniczając jednocześnie ryzyko błędów oraz obciążenia administracyjne po jego stronie. Proponowany projekt ustawy był szczegółowo konsultowany i silnie wspierany przez instytucje finansowe, które będą tworzyć ekosystem inwestycyjny w ramach OKI. Zgodnie z projektem ustawy inwestujący będą mogli zawrzeć umowę o prowadzenie OKI z wieloma instytucjami finansowymi: bankami, krajowymi podmiotami prowadzącymi działalność maklerską, funduszami inwestycyjnymi, funduszami emerytalnymi, zakładami ubezpieczeń. Rozwiązanie to ma zapewnić dużą swobodę wyboru inwestowania dla obywateli. Dodatkowo przewidziano możliwość zawarcia umowy w formule tzw. umowy parasolowej z koordynatorem OKI. Nadzór nad funkcjonowaniem systemu OKI sprawować będzie Komisja Nadzoru Finansowego, co oczywiście zapewnia odpowiedni poziom bezpieczeństwa, przejrzystości i zgodności z obowiązującymi standardami rynku finansowego. Konstrukcja OKI jako produktu, ze względu na szeroką gamę dostępnych w ramach OKI aktywów, opiera się w znacznej mierze na obecnie obowiązujących przepisach sektorowych dla rachunków i rejestrów. Dzięki temu zasady prowadzenia rachunków w ramach OKI będą bardzo podobne do obecnie funkcjonujących rozwiązań, co zachęci z kolei instytucje finansowe do oferowania samej usługi OKI, a inwestorów do zakładania takich rachunków. W ramach wymienionych w ustawie form rachunków na OKI będzie można gromadzić szeroki zakres aktywów, obejmujący zarówno środki pieniężne, jak i różnorodne instrumenty finansowe, takie jak akcje, obligacje, jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych i inne. Projekt ustawy o OKI będzie miał zauważalny wpływ na sektor finansów publicznych, przy czym te skutki zostały rozłożone w czasie i są powiązane z szerszym celem, jakim jest zwiększenie skłonności do oszczędzania i inwestowania. Spadek dochodów publicznych jest bezpośrednio związany z wprowadzeniem preferencji podatkowych w ramach OKI, w szczególności zwolnień dla określonych kategorii aktywów. Z perspektywy gospodarki oraz obywateli projekt przynosi wyraźne korzyści. Szacuje się, że w analizowanym okresie gospodarstwa domowe uzyskają łączne korzyści finansowe rzędu 9,8 mld zł, co stanowi bezpośredni efekt obniżenia obciążeń podatkowych. Jednocześnie rozwiązania te przyczynią się do zwiększenia podaży kapitału na rynku, ułatwiając przedsiębiorstwom, zarówno dużym, jak i z sektora małych i średnich przedsiębiorstw, pozyskiwanie finansowania. Zgodnie z szacunkami OKI może przyczynić się do skierowania na Giełdę Papierów Wartościowych dodatkowych środków. Oczywiście patrzymy, jaki może być tego skutek w długim okresie. Obliczamy, że do 2040 r., czyli w długim okresie, może się tam znaleźć ok. 74 mld zł