Arkadiusz Myrcha

Dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dzisiaj rozpoczynamy procedowanie nad projektem ustawy, który być może w swojej objętości legislacyjnej nie jest bardzo obszerny, ale ma doniosłe znaczenie ustrojowe z uwagi na realizację gwarancji konstytucyjnych przysługujących każdemu obywatelowi, zakotwiczonych w art. 45 konstytucji, a mianowicie konstytucyjnego prawa do sądu. Art. 87 Kodeksu postępowania karnego jest źródłem uprawnienia osób niebędących stronami w postępowaniu karnym do ustanowienia pełnomocnika w sytuacjach, kiedy wymaga tego ich interes. To oznacza w takim ujęciu praktycznym ni mniej, ni więcej, że osoba będąca świadkiem na etapie postępowania przygotowawczego może brać udział w czynnościach procesowych w obecności ustanowionego specjalnego pełnomocnika, profesjonalnego radcy, adwokata czy innej osoby. Oczywiście jest to praktyka powszechnie stosowana, ale nie to jest przedmiotem regulacji. Przedmiotem tej nowelizacji jest sytuacja, w której prokurator odmawia udziału takiego pełnomocnika w postępowaniu. O ile pewną normą jest, że świadkowie, jeżeli mają tylko taką wolę, ustanawiają pełnomocnika, który bierze udział w czynnościach procesowych, o tyle sytuacjami raczej rzadkimi, żeby nie powiedzieć: epizodycznymi, są okoliczności, w których następuje odmowa udziału takiego pełnomocnika w czynnościach z uwagi na dobro śledztwa albo brak interesu osoby przesłuchiwanej. Mówię tu o śladowych czy niewielkich ilościach i posługuję się tym nieprecyzyjnym określeniem, gdyż jest to kategoria spraw, która nie ma swojej wyodrębnionej struktury w statystykach prokuratorskich, więc posiłkujemy się wiedzą, która płynie wprost z jednostek. Każdorazowo z tych informacji wynika, że to są raczej pojedyncze przypadki w skali całych województw. A więc regulacja ta nie odnosi się do sytuacji o charakterze masowym, o charakterze codziennych regulacji. Mówimy o uregulowaniu kwestii jednostkowych, pojedynczych, ale bardzo ważnych, tak jak wspomniałem, z perspektywy ochrony gwarancji konstytucyjnych każdego obywatela. Na czym polega ta zmiana? Dzisiaj na podstawie obecnie obowiązujących przepisów taka odmowa dopuszczenia pełnomocnika do udziału w postępowaniu oczywiście podlega zaskarżeniu, ale zażalenie to rozpoznaje prokurator wyższego szczebla, bezpośrednio przełożony. To rozwiązanie od dłuższego już czasu spotyka się z krytyką, w tym także z wystąpieniami rzecznika praw obywatelskich, zgodnie z którymi ta sfera praw obywatela powinna podlegać ochronie czy kontroli sądowej. Rzecznik praw obywatelskich, zresztą nie tylko on, w swoich wystąpieniach powoływał się wielokrotnie także na orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które podkreślały, że w sytuacji kiedy przepisy posługują się określeniami nieostrymi, nie do końca precyzyjnymi, a takim określeniem na pewno jest zdefiniowany w art. 87 interes osoby stawiającej się w charakterze świadka, wówczas takie określenia, które w swoim stosowaniu mają wpływ na realizację uprawnień konstytucyjnych, powinny podlegać kontroli sądowej, a nie tylko kontroli przez bezpośrednio przełożonego. W związku z tym proponujemy zmianę w art. 87 Kodeksu postępowania karnego polegającą na dodaniu § 4 i § 5, które będą wprowadzać nowy tryb rozpatrywania zażaleń na odmowę dopuszczenia pełnomocnika do udziału w postępowaniu. Każdorazowo takie zażalenie będzie rozstrzygane przez sąd rejonowy, w którego okręgu jest dokonywana ta czynność. Co więcej, sąd będzie też zobowiązany do niezwłocznego rozstrzygnięcia tego zażalenia w terminie instrukcyjnym nie dłuższym niż 7 dni. Jest to oczywiście termin instrukcyjny, zobowiązujący sąd. Jeżeli nie zaistnieją sytuacje o charakterze szczególnym, wyjątkowym, to nie powinien on tego terminu przekraczać. Co więcej, postanowienie prokuratora o odmowie, które będzie podlegało sądowej kontroli, będzie wykonalne dopiero po uprawomocnieniu. Co to oznacza? Do momentu kiedy sąd nie rozstrzygnie tej kwestii, postanowienie nie będzie mogło być realizowane, w związku z czym na te kilka dni prokurator będzie musiał odroczyć wykonanie czynności procesowych z udziałem świadka, jeżeli uzna, że ta odmowa w tych konkretnych okolicznościach jest uzasadniona, do czasu rozstrzygnięcia tej sprawy przez sąd. Ale żeby w sposób całkowity nie wyłączyć możliwości prowadzenia postępowań, także w sytuacji kiedy chociażby z uwagi na dobro śledztwa dokonanie tych czynności procesowych z udziałem świadka będzie jednak niezbędne... Tak jak wspomniałem, z uwagi na dobro śledztwa prokurator będzie mógł - w sferze uznania prokuratorskiego - ewentualnie podjąć tego typu czynności, ale raczej jest to furtka o charakterze ściśle wyjątkowym, a nie pewne luźne odstępstwo od nowej reguły. Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Jak wspomniałem, nowelizacja ta nie jest może bardzo, bardzo obszerna, jest punktowa, jest realizacją podnoszonych od lat postulatów i co najważniejsze, jest odpowiedzią na niepełną ochronę procesową świadków i jednocześnie odpowiedzią na niepełną realizację gwarancji rozstrzygnięcia tego typu spraw przed niezależnym sądem. Dziękuję bardzo. Przebieg posiedzenia