Michał Jaros

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Projektowana ustawa o działalności kosmicznej to propozycja pierwszej w polskim porządku prawnym regulacji dotyczącej wykonywania tego rodzaju działalności. Działalność kosmiczna jest domeną, której znaczenie tak dla gospodarki, jak i dla bezpieczeństwa rośnie w sposób bezprecedensowy zarówno w skali europejskiej, jak i światowej. Ustawa odpowiada na rosnące zaangażowanie polskich podmiotów w projekty realizowane w przestrzeni kosmicznej, realizuje założenia Polskiej Strategii Kosmicznej, wypełnia zobowiązania międzynarodowe Rzeczypospolitej Polskiej wynikające z traktatów międzynarodowych, w szczególności do upoważnienia i stałego nadzoru nad działalnością kosmiczną, a także ustanowienia Krajowego Rejestru Obiektów Kosmicznych, wspiera rozwój innowacyjnej gospodarki opartej na wiedzy i nowych technologiach, wpłynie na zwiększenie bezpieczeństwa państwa i obywateli. Celem projektowanej ustawy jest wprowadzenie spójnych, jasnych i nowoczesnych ram wykonywania działalności kosmicznej w Polsce. Działalnością kosmiczną w rozumieniu projektowanej ustawy jest wyniesienie obiektu kosmicznego w przestrzeń kosmiczną, eksploatowanie i kontrolowanie obiektu kosmicznego oraz usuwanie obiektu kosmicznego, w tym przez jego deorbitację. Działalność kosmiczna obejmuje zatem cały cykl życia obiektu kosmicznego - od momentu wyniesienia w przestrzeń kosmiczną aż po jego usunięcie. Zakres przedmiotowy ustawy nie reguluje natomiast, co ważne, produkcji obiektów kosmicznych, funkcjonowania portów kosmicznych ani też działalności bazującej na danych przekazywanych przez obiekt kosmiczny. Wykonywanie działalności kosmicznej będzie co do zasady wymagało uzyskania zezwolenia wydawanego przez prezesa Polskiej Agencji Kosmicznej. Organem wyższego stopnia w tych postępowaniach będzie minister właściwy do spraw gospodarki. Projektowana ustawa eliminuje zatem niepewność prawną co do zasad, jakimi powinni kierować się operatorzy obiektów kosmicznych, i warunków, jakie powinni spełniać przy wykonywaniu działalności kosmicznej w sposób odpowiedzialny, bezpieczny i transparentny. Procedura została zaprojektowana w sposób proporcjonalny, tak aby nie stanowiła bariery dla rozwoju młodych i innowacyjnych podmiotów polskiego sektora kosmicznego. Ustawa wprowadza dwie szczególne kategorie podmiotów lub obiektów kosmicznych: jednostki podległe Ministerstwu Obrony Narodowej i przez niego nadzorowane - dla nich organem właściwym w sprawach wykonywania działalności kosmicznej będzie oczywiście Ministerstwo Obrony Narodowej, a nie prezes Polskiej Agencji Kosmicznej, na wykonywanie działalności kosmicznej przez te podmioty nie będzie wymagane zezwolenie, a wykonywanie działalności będzie kontrolowane przez Ministerstwo Obrony Narodowej - oraz obiekty kosmiczne wyniesione przed wejściem w życie ustawy - dzisiaj jest osiem takich obiektów, do nich ustawa nie będzie miała zastosowania oprócz obowiązków wpisu do Krajowego Rejestru Obiektów Kosmicznych, dokonywania zmian w tym rejestrze i podlegania przepisom regulującym pracę komisji do spraw badania nieprzewidzianych zdarzeń związanych z wykonywaniem działalności kosmicznej. Ustawa tworzy Krajowy Rejestr Obiektów Kosmicznych. Do KROK będą wpisywane wszystkie obiekty kosmiczne, dla których Polska jest państwem wynoszącym. Wpis do rejestru oznacza jurysdykcję Rzeczypospolitej Polskiej nad obiektami. Rejestr będzie prowadzony przez prezesa Polskiej Agencji Kosmicznej. Rejestr ten umożliwi skuteczne wykonywanie zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego oraz pozwoli na bieżące monitorowanie obiektów kosmicznych, za które Polska dzisiaj już ponosi odpowiedzialność. Jest to kluczowy element transparentności i odpowiedzialności państwa jako aktywnego uczestnika działalności kosmicznej. Kolejnym istotnym rozwiązaniem są przepisy dotyczące odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez obiekty kosmiczne. Zgodnie z art. VII układu kosmicznego z 1967 r. Polska jako strona tego traktatu ponosi międzynarodową odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez obiekt kosmiczny, dla którego jest państwem wynoszącym, o którym wcześniej wspominałem. Zasady tej odpowiedzialności reguluje prawo międzynarodowe. Państwo jest zobowiązane wypłacić odszkodowanie również wtedy, gdy obiekt kosmiczny, który wywołał szkodę, został wyniesiony w przestrzeń kosmiczną w wyniku działalności prowadzonej przez operatora prywatnego. Dlatego ustawa wprowadza przepisy regulujące odpowiedzialność operatorów i pozostałych członków konsorcjów. Celem tej regulacji jest zapewnienie, by ciężar odpowiedzialności za szkody związane z działalnością kosmiczną spoczywał nie tylko na Skarbie Państwa, ale także na podmiotach faktycznie tę działalność wykonujących i mających bezpośredni wpływ na przebieg misji oraz kontrolę nad obiektem kosmicznym. W stosunku do tych podmiotów Skarb Państwa w przypadku pokrycia szkody wyrządzonej przez obiekt kosmiczny będzie miał roszczenie zwrotne. Proponuje się, aby maksymalna wysokość tego roszczenia była jednak ograniczona do wysokości sumy gwarancyjnej umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, do której zawarcia obowiązany będzie operator. Maksymalna wysokość sumy gwarancyjnej to równowartość w złotych polskich kwoty 60 mln euro. Pozostali uczestnicy działalności, podwykonawcy niebędący konsorcjantami, będą ponosić odpowiedzialność wyłącznie w granicach winy. Jest to zgodne z zasadą proporcjonalności, ochrony obrotu gospodarczego i pewności prawa. W konsekwencji przyjęte w projekcie rozwiązania w sposób zrównoważony łączą ochronę interesów Skarbu Państwa z zapewnieniem przewidywalności i bezpieczeństwa prawnego dla uczestników sektora kosmicznego. Umożliwia to skuteczne dochodzenie roszczeń w przypadku faktycznej winy bez nakładania nadmiernych obciążeń na operatorów. Odpowiedzialność została ukształtowana w zgodzie z międzynarodowymi konwencjami oraz realiami rynkowymi, w tym funkcjonowaniem rynku ubezpieczeń kosmicznych. Działalność kosmiczna będzie podlegała kontroli wykonywanej przez prezesa Polskiej Agencji Kosmicznej. Projektowana ustawa określa sposób i tryb prowadzenia tej kontroli oraz sposób nakładania kar pieniężnych za naruszenie warunków zezwolenia lub przepisów ustawy. Projektowana ustawa reguluje także postępowanie w przedmiocie tzw. wypadków kosmicznych, czyli nieprzewidzianych zdarzeń związanych z wykonywaniem działalności kosmicznej. W tym celu proponuje się powołanie ad hoc komisji do spraw badania tych wypadków. Powyższa komisja będzie także właściwa w przypadku znalezienia rzeczy, co do której istnieje podejrzenie, że jest śmieciem kosmicznym. Jak paląca jest potrzeba regulacji w tym zakresie, uświadomił upadek fragmentów rakiety na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w lutym 2025 r. Ważnym elementem projektu są również zmiany w ustawie o Polskiej Agencji Kosmicznej. Polegają one m.in. na powierzeniu agencji nowych zadań, w tym pełnienia funkcji krajowego administratora danych satelitarnych, który będzie upowszechniał wiedzę o danych satelitarnych i propagował ich wykorzystanie wśród szerokiej grupy odbiorców, w tym obywateli, administracji publicznej i oczywiście podmiotów gospodarczych. Będzie także punktem kontaktowym dla podmiotów w zakresie zapotrzebowania na konkretny rodzaj danych satelitarnych. Wpłynie to na efektywniejszą realizację zadań przez te instytucje, a także na przyspieszenie i ustandardyzowanie sposobu pozyskiwania danych satelitarnych na ich potrzeby. Stanowi to także realizację wymagań określonych w Krajowym Planie Odbudowy. Zmiany dotyczące Polskiej Agencji Kosmicznej będą też miały charakter organizacyjny i będą usprawniać funkcjonowanie agencji, np. w zakresie rady agencji. Proponuje się, żeby ta ustawa weszła w życie w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia. Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Podsumowując: projektowana ustawa tworzy bezpieczne i przewidywalne warunki wykonywania działalności kosmicznej. Jest to regulacja, która nie tylko porządkuje stan prawny, ale przede wszystkim otwiera nowe możliwości rozwoju dla nauki, przemysłu i administracji w sektorze kosmicznym. Dlatego zwracam się do Wysokiej Izby z wnioskiem o poparcie tego projektu. Dziękuję, pani marszałek. Przebieg posiedzenia