Sebastian Gajewski

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastian Gajewski: Szanowny Panie Marszałku! Panie Posłanki i Panowie Posłowie! Art. 19 konstytucji deklaruje, że Rzeczpospolita Polska otacza specjalną opieką weteranów walk o niepodległość. Preambuła ustawy zasadniczej wprost mówi o wdzięczności za walkę o niepodległość okupioną ogromnymi ofiarami i wyraża dumę z odzyskania w 1989 r. możliwości suwerennego i demokratycznego stanowienia o losie ojczyzny. Konstytucja stawia więc przed nami wyzwanie i zadanie, które jest oczywiste, biorąc pod uwagę XX-wieczne losy państwa i narodu polskiego. Chodzi o to, by ustanowić system specjalnej pomocy dla ludzi, którzy z narażeniem życia, zdrowia, wolności i indywidualnego powodzenia podjęli walkę o niepodległość, suwerenność, możliwość samostanowienia czy demokrację w Polsce. Wyzwanie to od lat podejmuje ustawodawca. W polskim prawie zabezpieczenia społecznego występuje wiele statusów związanych z zasługami oraz z uszczerbkami wynikającymi z przebiegu najnowszej historii Polski: II wojny światowej, okupacji, okresu powojennego i represji, które były z tym okresem związane, a także z realiów prowadzenia działalności opozycyjnej w Polsce przed 1989 r. To choćby status kombatanta, osoby represjonowanej, działacza opozycji antykomunistycznej czy osoby represjonowanej z powodów politycznych. Przy kształtowaniu tych statusów i wiążących się z nimi uprawnień przed ustawodawcą stoją trzy zasadnicze wyzwania. Chodzi, po pierwsze, o zapewnienie tego, by obejmowały one wszystkie zasługi i uszczerbki związane z udziałem w wydarzeniach z XX-wiecznej historii Polski, które z punktu widzenia konstytucji wymagają odpowiedniego uznania; po drugie, zapewnienie tego, by żadna z grup, które korzystają z takiego szczególnego statusu, nie była względem siebie nadmiernie pokrzywdzona albo uprzywilejowana, zatem aby ich statusy były ukształtowane zgodnie z konstytucyjną zasadą równości; po trzecie, zapewnienie tego, by uprawnienia, które składają się na te szczególne statusy, miały szczególny w stosunku do uprawnień przysługujących powszechnie rozmiar, a jednocześnie odpowiadały możliwościom państwa. Takie podejście zakłada konieczność dokonywania przeglądu i analizy obowiązujących regulacji prawnych przypisujących te statusy. Z tego powodu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej doceniamy inicjatywę poselską zmierzającą do nowelizacji - po dekadzie obowiązywania - ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Uzasadnienie tego projektu pokazuje, że jest on rezultatem dialogu ze środowiskiem działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych i analizy praktyki stosowania dotychczasowych przepisów oraz potrzeb środowiska ocenianych w kontekście rozwiązań obowiązujących w stosunku do innych grup, które cieszą się szczególnymi statusami, jak chociażby w stosunku do kombatantów. Takie podejście projektodawcy zasługuje na docenienie. Projekt ten oparty jest na trzech zasadniczych filarach. Pierwszy zakłada rozszerzenie kręgu osób objętych statusem osoby represjonowanej z powodów politycznych. O status ten w świetle projektu będą mogły ubiegać się także osoby doświadczające represji jako nieletni, wobec których orzeczono środek poprawczy lub środki wychowawcze w postępowaniu w sprawach nieletnich. To rozwiązanie gwarantuje zgodność definicji osoby represjonowanej z konstytucyjną zasadą równości, jest również przedmiotem senackiej inicjatywy ustawodawczej, o której pozytywną opinię wyraził rząd. W taki sam sposób wypada ocenić propozycję wprowadzenia możliwości przyznania statusu osoby represjonowanej nie tylko wtedy, gdy represje były konsekwencją udziału w wystąpieniu wolnościowym, ale także wówczas, gdy były rezultatem prowadzenia systematycznej działalności opozycyjnej. Drugi filar projektu przewiduje wprowadzenie nowych form niematerialnego uznania zasług działaczy opozycji oraz osób represjonowanych z powodów politycznych. Uznanie zasług to sfera, w której symbole, w tym w szczególności te obecne w przestrzeni publicznej i pochodzące od organów władzy publicznej, mają kluczowe znaczenie. Dlatego bardzo życzliwie oceniamy obecną w projekcie koncepcję wydawania znaku nagrobnego przez szefa urzędu do spraw kombatantów na wniosek członka rodziny zmarłego działacza opozycji lub osoby represjonowanej, a także publikowanie przez szefa urzędu w Biuletynie Informacji Publicznej listy osób, w przypadku których potwierdzono status działacza opozycji lub osoby represjonowanej. To ważny element docenienia zasług tych osób i jeden ze sposobów utrwalania pamięci o nich. Trzeci filar obejmuje zmiany w formach materialnego docenienia działaczy opozycji i osób represjonowanych oraz skompensowania odniesionych przez te osoby uszczerbków. To świadczenie solidarnościowe, prawo do rekompensaty z ustawy o emeryturach pomostowych dla dziennikarzy drugiego obiegu oraz kompleks uprawnień świadczeniowych dla wdów i wdowców po działaczach opozycji i osobach represjonowanych. Materia ta ma charakter wrażliwy, ponieważ łączy w sobie zagadnienia konstytucyjne, finansowe, konstrukcyjne oraz społeczne. Kwestie te z pewnością będą przedmiotem szczegółowych analiz, które jako Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej będziemy wspierać. Konieczne jest tutaj także współdziałanie z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, który jeśli te przepisy zostaną uchwalone, zapewni ich operacyjną realizację. W projekcie przewidziano też szereg drobnych, ale ważnych propozycji, jak choćby te związane z możliwością udostępniania legitymacji działacza opozycji i osoby represjonowanej w aplikacji mObywatel. To propozycja, która wpisuje się w priorytety Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w dziedzinie deregulacji i cyfryzacji. Wobec projektu, nad którym proceduje teraz Wysoka Izba, Rada Ministrów nie przyjęła jeszcze stanowiska. Będzie ono przedmiotem prac ze strony zainteresowanych resortów, w tym w szczególności Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a w dalszej kolejności - rozstrzygnięć rządu. Na tym etapie Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej deklaruje - jeśli projekt mocą decyzji Wysokiej Izby trafi do właściwej komisji - pełną gotowość do podzielenia się wiedzą, spostrzeżeniami i danymi oraz do wsparcia parlamentarzystów w pracach nad tym projektem, bo w naszej ocenie jest on niezwykle istotny. Dziękuję bardzo. Przebieg posiedzenia