Czesław Mroczek

Szanowna Pani Marszałek! Szanowni Państwo Posłowie! Mam przyjemność przedstawić sprawozdanie z wykonania ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Sprawozdanie jest za lata 2022-2024. Proszę państwa, jestem przekonany, że wszyscy na tej sali przypominamy sobie te dni z lutego i marca 2022 r., w których cała Polska, obywatele naszego kraju ruszyli do wspierania uchodźców wojennych z Ukrainy, którzy uciekali przed agresją rosyjską, przed okropnościami wojny rozpętanej przez Rosję. Znajdujemy siebie w różnych rolach w ramach tej pomocy, ale już 12 marca, jak powiedziałem, uchwalona została ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, która odnosiła się do wielu działań administracji rządowej i samorządowej, administracji publicznej, w szczególności w zakresie rynku pracy, edukacji, zakwaterowania, ochrony zdrowia czy wsparcia socjalnego. Przepisy tej ustawy były później wielokrotnie zmieniane, o czym będę mówił dalej. Od dnia 24 lutego 2022 r. do 31 grudnia 2024 r. ok. 1,6 mln osób, głównie kobiet i dzieci, znalazło schronienie w Polsce. Decyzja wykonawcza Rady Unii Europejskiej z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzająca istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy wprowadziła tymczasową ochronę, początkowo na rok, jednak okres ten był przedłużany, a ostatnia decyzja wykonawcza Rady Unii Europejskiej z dnia 15 lipca 2025 r. przedłużyła okres tymczasowej ochrony do dnia 4 marca 2027 r. Jak powiedziałem, przedłużanie okresu świadczeń i wsparcia dla obywateli Ukrainy przewidzianych w ustawie uchwalonej 12 marca 2022 r. nie następowało z automatu przy wydawaniu decyzji Unii Europejskiej o przedłużaniu ochrony tymczasowej, lecz było wiele nowelizacji tej ustawy o pomocy. W sprawozdaniu macie państwo wskazaną każdą nowelę tej ustawy i opis zmian, które były wprowadzane. Można powiedzieć, że były dwie główne grupy tych zmian. Pierwsza to dostosowywanie narzędzi, które zostały uruchomione, do sytuacji, ponieważ szczęśliwie uchodźcy ukraińscy coraz lepiej radzili sobie w zakresie aktywności zawodowej i społecznej w Polsce. W związku z tym niektóre formy wsparcia były ograniczane bądź zupełnie wygaszane, jak np. wsparcie w zakresie zakwaterowania i wyżywienia, w postaci świadczenia przekazywanego osobom fizycznym. Jednocześnie w drugiej grupie uszczelniano system pomocy, tak by nie stwarzał podstaw do nadużywania. Te działania, nowele ustawy o pomocy z marca 2022 r. wprowadzane były również w 2025 r., sprawozdanie już tego nie obejmuje. Dla przykładu wskażę, że jeszcze w 2024 r. nowelizacją ustawy pomocowej m.in.: zobowiązano obywateli Ukrainy do aktualizacji danych w rejestrze PESEL oraz potwierdzania tożsamości na podstawie ważnego dokumentu podróży w dowolnej gminie; nie przedłużono możliwości uzyskania świadczenia pieniężnego, o czym mówiłem, które przysługiwało podmiotom prywatnym za zapewnienie zakwaterowania z wyżywieniem; doprecyzowano przepisy dotyczące możliwości korzystania z ośrodków zbiorowego zakwaterowania przez rozszerzenie grupy zobligowanej do partycypacji w kosztach pomocy o dzieci, na które pobierane jest świadczenie 800+; zniesiono jednorazowe świadczenie pieniężne w wysokości 300 zł na utrzymanie; uszczelniono przepisy dotyczące powiadomienia, które musi złożyć pracodawca zatrudniający obywatela Ukrainy, a także powiązano wypłatę świadczenia wychowawczego i świadczenia ˝Dobry start˝ z realizacją obowiązku nauki w szkole należącej do polskiego systemu oświaty. Jak mówiłem, zmiany były również wprowadzane kilka miesięcy temu. W bieżącym roku powiązano wypłatę świadczenia 800+ z obowiązkiem szkolnym, z aktywnością na rynku pracy. Wszystkie te zmiany spowodowały uszczelnienie systemu weryfikacji obywateli Ukrainy, których gościmy na terytorium Rzeczypospolitej, co przekłada się na wzrost bezpieczeństwa wewnętrznego, a także znaczny spadek kosztów udzielanej pomocy. Dobrym przykładem może być kwestia coraz lepszego radzenia sobie uchodźców ukraińskich z perspektywy z jednej strony aktywności zawodowej, a z drugiej - możliwości samodzielnego pozyskiwania kwatery. Na przykładzie systemu zbiorowego zakwaterowania, za które odpowiada Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, a który mocno się zmieniał, powiem, że wsparcie jest w tej chwili udzielane grupom jedynie najbardziej potrzebującym, osobom, które nie mogą samodzielnie funkcjonować ani w zakresie aktywności zawodowej, ani społecznie. Na koniec 2022 r. ze zbiorowego zakwaterowania korzystało prawie 85 tys. uchodźców, na koniec 2024 r. - 30 tys. uchodźców, a dziś jest to niecałe 15 tys. uchodźców z grup, jak powiedziałem, najbardziej wrażliwych, a i tak część tych osób partycypuje w kosztach pomocy. Proszę państwa, kilkakrotnie używałem tutaj sformułowania: duża aktywność zawodowa i społeczna uchodźców ukraińskich. Warto zauważyć, że ok. 70% dorosłych obywateli Ukrainy pracuje w Polsce i nie korzysta z pomocy społecznej. Ich aktywność zawodowa to źródło poważnych wpływów do budżetu państwa zarówno z podatków, jak i ze składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Warte odnotowania jest również to, że z perspektywy tej aktywności zawodowej jest ona w Polsce w odniesieniu do innych państw, które przyjęły uchodźców ukraińskich, najwyższa. Ten wskaźnik aktywności zawodowej w Polsce, jak powiadam, wynosi 70%. Na Litwie jest to 66%, w Czechach - tylko 48%, a w Niemczech - 25%. Proszę państwa, jeżeli chodzi o wydatki z Funduszu Pomocy, to w 2022 r. było to blisko 12 mld zł, a w 2024 r. - ponad 8 mld zł. Teraz podam przychody podatkowe państwa, jeżeli chodzi o Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Narodowy Fundusz Zdrowia, Fundusz Pracy i wpływy z VAT-u, których źródłem jest aktywność zawodowa uchodźców ukraińskich. Podam dane za 2022 r. i 2024 r., żebyście państwo mogli je porównać, bo w sprawozdaniu ich nie ma. Za 2022 r. wpływy z PIT-u to jest 2,47 mld zł, wpływy do ZUS-u - 7,87 mld zł, wpływy do Narodowego Funduszu Zdrowia - 2,22 mld zł, do Funduszu Pracy - 630 mln zł, a wpływy z VAT to 2,38 mld zł. Jeżeli chodzi o 2024 r., to wpływy z PIT-u wyniosły 5 mld zł, wpływy na rzecz ubezpieczeń społecznych - 12,7 mld zł, w przypadku Narodowego Funduszu Zdrowia to 3,79 mld zł, Funduszu Pracy - 1 mld zł, a wpływy z VAT - 4 mld zł. Proszę państwa, tak jak mówiłem, ustawa pomocowa była wielokrotnie zmieniana, by dostosować narzędzia do potrzeb, aby one były jak najbardziej efektywne. To się udawało. Ta duża aktywność zawodowa i społeczna uchodźców ukraińskich jest bardzo satysfakcjonująca i daje też powód do oceny, że te używane narzędzia przyniosły dobre rezultaty. Jak państwo wiecie, ta ustawa pomocowa obowiązuje do marca przyszłego roku. Rząd uruchomił już procedurę przejścia ze specustawy, bo ta ustawa pomocowa dla uchodźców ukraińskich była rozwiązaniem szczególnym, specjalnym, odrębnym od rozwiązań ogólnych dotyczących wszystkich innych uchodźców, cudzoziemców. Będziemy przechodzili na system ogólny i przygotowaliśmy już rozwiązania, które będą zamykać ten etap specustawy. Uchodźcy ukraińscy będą podlegać już ogólnym, jak powiadam, regulacjom dotyczącym wsparcia uchodźców, cudzoziemców w Polsce. Bardzo dziękuję i proszę o przyjęcie tego sprawozdania. Dziękuję bardzo. Przebieg posiedzenia