Michał Kowalski

Bardzo dziękuję. Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość przedstawić stanowisko wobec rządowego projektu ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących umów kredytowych powiązanych z frankiem szwajcarskim, czyli projektu oznaczonego numerem 1758. Szanowni Państwo! Problem tzw. kredytów frankowych to jedno z najpoważniejszych wyzwań społecznych i prawnych ostatnich lat. Tysiące polskich rodzin od wielu lat toczą spory sądowe z instytucjami finansowymi, walcząc o sprawiedliwość i o uczciwe rozliczenie umów, które w wielu przypadkach zawierały niedozwolone postanowienia. Te procesy trwają często latami, obciążając emocjonalnie i finansowo kredytobiorców, a jednocześnie przeciążając sądy. Projekt ustawy, który dziś rozpatrujemy, ma na celu usprawnienie tych postępowań i przyspieszenie rozstrzygania spraw, co jest niewątpliwie potrzebne. Należy wskazać, iż aktualna sytuacja kredytobiorców oraz duża liczba postępowań sądowych wynikają z zaplanowanego działania części banków, które mimo ostrzeżeń przedstawicieli sektora bankowego, w tym m.in. Związku Banków Polskich, zdecydowały się na masowe oferowanie kredytów obarczonych ryzykiem walutowym. Lobbyści bankowi przestrzegali przed ryzykiem ekonomicznym związanym z narażeniem klientów na ryzyko walutowe, które w przypadku np. Australii i Włoch zmaterializowało się w latach poprzednich. Był to znaczny problem dla sektora bankowego, a przede wszystkim dla kredytobiorców. Banki udzieliły blisko miliona kredytów i pożyczek obarczonych ryzykiem walutowym we frankach szwajcarskich, jenach, euro i dolarach. Jednocześnie, mając świadomość niebezpieczeństwa, zabezpieczyły się specjalnymi umowami typu CIRS/FX Swap z podmiotami zagranicznymi prowadzącymi spekulacje walutowe, przerzucając całe ryzyko na konsumentów. Produkty, które banki oferowały konsumentom, nie tylko były ryzykowne pod względem ekonomicznym, ale również miały wady prawne. Podstawowa to przeliczenie wypłaty kredytu i jego spłaty według kursu walut ustalonego dowolnie przez bank. Wady prawne umów kredytowych potwierdziły już wyroki sądów, np. Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, już w 2010 r. czy 2011 r. Niestety państwo polskie wówczas nie zareagowało na ten problem w systemowy sposób. To pozwoliło bankom proponować nieuczciwe umowy z potwierdzonymi przez sąd wadami prawnymi i egzekwować ich wykonywanie. Ten stan trwał kilkanaście lat i trwa niestety do dziś. Strona społeczna przez wiele lat apelowała o systemowe rozwiązanie problemu nieuczciwych umów kredytowych. Niestety wszystkie inicjatywy, także ustawodawcze, zostały oprotestowane m.in. przez sektor bankowy, lobbystów i, co zadziwiające, także przez Komisję Nadzoru Finansowego. Wobec braku reakcji państwa klientom banków pozostała tylko walka na drodze sądowej. Właśnie to doprowadziło do skrajnego obciążenia wymiaru sprawiedliwości, a konsumentów skazało na wieloletnie, czasem nawet ponad 10-letnie batalie sądowe. Chcemy jednak podkreślić, że każda reforma w tej dziedzinie musi łączyć dwa cele: sprawność wymiaru sprawiedliwości oraz rzeczywistą ochronę konsumenta. Nie może być tak, że pod pretekstem przyspieszenia postępowań odbierze się słabszej stronie, czyli obywatelowi, prawo do rzetelnego procesu i jawnego rozpoznania sprawy. Projekt ustawy przewiduje szereg rozwiązań, które mają uprościć procedury: wprowadzenie składów jednoosobowych w sądach II instancji, możliwość rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych, o czym mówił pan minister, czy szersze wykorzystanie dowodów pisemnych, np. zeznań na piśmie, przesłuchań on-line. To instrumenty, które rzeczywiście mogą usprawnić postępowanie, ale muszą być stosowane rozważnie. Jawność i transparentność procesu to fundament zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości. Nie możemy dopuścić, szanowni państwo, aby te wartości zostały naruszone. Przy podkreśleniu znaczenia proponowanej ustawy pozytywnie należy ocenić zwłaszcza zmiany w zakresie zawieszenia spłaty kredytu, wspomnianą możliwość rozpatrywania spraw na posiedzeniach niejawnych oraz wspomnianą wcześniej drogę postępowania uproszczonego. Projekt przewiduje wspomniane zawieszenie obowiązku spłaty rat z chwilą wniesienia pozwu. To rozwiązanie zrozumiałe z punktu widzenia konsumentów, którzy często znajdują się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Jednakże musimy zadbać o to, by mechanizm ten nie prowadził do nadużyć i nie destabilizował rynku finansowego. Odpowiedzialne państwo powinno chronić obywatela, ale również zachować równowagę między interesem jednostki a stabilizacją systemu. Szanowni Państwo! Klub Prawo i Sprawiedliwość stoi na stanowisku, że omawiany projekt ustawy jest krokiem w dobrym kierunku, wymaga jednak dopracowania i precyzyjnego wyważenia interesów stron. Sprawność wymiaru sprawiedliwości nie może być realizowana kosztem jego wiarygodności. Będziemy wspierać wszystkie rozwiązania, które pozwolą realnie skrócić czas postępowań, zwiększyć ich przejrzystość i zapewnią równą ochronę prawną obywatelom. Dziękuję bardzo. Przebieg posiedzenia