Lidia Czechak

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość przedstawić stanowisko w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera. W 2018 r. rząd premiera Mateusza Morawieckiego przygotował projekt ustawy o przetwarzaniu danych PNR, który wyraźną większością głosów przeszedł wówczas przez parlament. Polska wdrożyła wtedy unijną dyrektywę PNR i stworzyła nowoczesny system analizy danych pasażerów, który został znowelizowany w 2022 r. i do dziś służy bezpieczeństwu wszystkich obywateli. Obecny projekt zmian to kontynuacja tej racjonalnej i skutecznej polityki w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego. Ustawa o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera stanowi fundament polskiego systemu analizy danych pasażerów lotniczych. Jej funkcjonowanie, jak wskazują dane operacyjne, pozwoliło w ostatnich latach wykryć i zatrzymać osoby podejrzane o działalność przestępczą jeszcze przed przekroczeniem granicy państwowej. Jednak po wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z czerwca 2022 r. Polska, tak jak inne państwa członkowskie, musi dostosować swój system do wytycznych określających ramy proporcjonalności, legalności i ograniczenia celu przetwarzania danych. W wielu krajach członkowskich podobne reformy już zostały przeprowadzone, a omawiany projekt wpisuje się w europejski standard ochrony danych PNR. Wyrok TSUE stanowi bowiem, że niezgodna z prawem unijnym jest m.in. regulacja zobowiązująca do przekazywania i przetwarzania danych PNR dotyczących wszystkich lotów wewnątrz Unii. Tylko w przypadku rzeczywistego zagrożenia terrorystycznego państwo członkowskie może stosować dyrektywę do wszystkich lotów wewnątrz Unii. Natomiast w sytuacji braku takiego zagrożenia jej stosowanie ograniczone musi być jedynie do określenia tras lub schematów podróży. Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera wprowadza kilka istotnych zmian, które naszym zdaniem poprawią działanie systemu analizy danych pasażerów lotniczych. W pełny sposób zostanie dzięki temu zagwarantowane prawo do poszanowania życia prywatnego i ochrony danych osobowych. Najważniejsze naszym zdaniem zmiany, które zaproponował projektodawca. Po pierwsze, ustanowienie rozróżnienia między lotami wewnątrzunijnymi a pozaunijnymi. Oznacza to, że dane PNR dotyczące lotów w obrębie Unii Europejskiej będą przetwarzane wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy obowiązuje stopień alarmowy albo na podstawie decyzji ministra, sądu lub prokuratora. To rozwiązanie zgodne z zasadą proporcjonalności, jednocześnie dające służbom narzędzie do działania w razie realnego zagrożenia. Na bieżąco należy jednak monitorować, czy nie dochodzi do nadużywania przepisów dotyczących przetwarzania danych lotów wewnątrzunijnych. Kluczowe znaczenie będzie miało, jak w praktyce stosowane będą kryteria z art. 18a. TSUE nakazuje bowiem zawężająco interpretować dyrektywę w zakresie wykorzystywania środków koniecznych do walki z terroryzmem i ograniczyć do koniecznego minimum korzystanie z instrumentów ingerujących w prawo do poszanowania życia prywatnego i ochrony danych osobowych. Po drugie, wprowadza się zmiany dotyczące długości okresu przechowywania danych. W przypadku lotów wewnątrzunijnych okres ten zostaje skrócony z 5 do 3 lat, zgodnie z wytycznymi TSUE. Dane z lotów poza Unią Europejską nadal będą przechowywane przez 5 lat, co odpowiada charakterowi zagrożeń związanych z ruchem międzynarodowym. Po trzecie, projekt przewiduje ważne udogodnienia dla przewoźników lotniczych. Przede wszystkim wprowadza instytucję abolicji, która pozwoli umorzyć postępowania wobec przewoźników, którzy przed wejściem w życie nowelizacji nie dopełnili obowiązku przekazania danych PNR. Jest to wyraz pragmatyzmu i dobrej woli ustawodawcy. Nie chodzi nam o represje, lecz o partnerską współpracę z branżą lotniczą. Dodatkowo przewidziano system ulg: nawet 75% obniżki kary administracyjnej w przypadku szybkiego usunięcia nieprawidłowości. Takie rozwiązanie stanowi zachętę do szybkiej adaptacji i uczciwego działania. Po czwarte, nowelizacja usuwa wątpliwości interpretacyjne pojawiające się przy stosowaniu przepisów ustawy. Słusznym kierunkiem zmian jest dodanie definicji lotu pozaunijnego oraz wewnątrzunijnego, a także dokonanie modyfikacji definicji lotu PNR. W ocenie Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość proponowana nowelizacja w sposób wyważony uwzględnia potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa publicznego, respektuje prawa podstawowe obywateli i pasażerów oraz realizuje zobowiązania międzynarodowe Polski, zwłaszcza wynikające z prawa Unii Europejskiej. Debata o bezpieczeństwie i wolności to zawsze debata o granicach. Proponowana ustawa wskazuje te granice dostatecznie precyzyjnie, tak aby państwo mogło skutecznie działać, a obywatel miał pewność, że jego prawa nie są arbitralnie ograniczone. Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość stoi na stanowisku, iż przyjęcie proponowanej ustawy jest niezbędne dla zapewnienia skuteczności działań państwa w obszarze przeciwdziałania współczesnym zagrożeniom przy jednoczesnym zachowaniu pełnego poszanowania standardów ochrony danych osobowych oraz praw jednostki. W związku z pozytywną oceną zaproponowanych przez projektodawcę zmian klub Prawo i Sprawiedliwość popiera przedłożony projekt ustawy i opowiada się za jego uchwaleniem w obecnym kształcie.