Katarzyna Ueberhan

Poseł Katarzyna Ueberhan (tekst niewygłoszony): Stanowisko Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, druk sejmowy nr 2867. Szanowni Państwo! Projekt koncentruje się na dwóch istotnych problemach funkcjonowania sądownictwa powszechnego. Pierwszym jest stworzenie bardziej przejrzystych zasad dalszego orzekania przez sędziów po ukończeniu 65. roku życia, a drugim uporządkowanie systemu delegowania sędziów do wykonywania czynności pozaorzeczniczych. Oba zagadnienia mają bezpośrednie znaczenie dla sprawności sądów, szczególnie w sytuacji narastających problemów kadrowych. Według danych przedstawionych w projekcie w latach 2026-2030 wiek 65 lat osiągnie łącznie 809 sędziów sądów powszechnych, w tym 357 sędziów sądów okręgowych i 124 sędziów sądów apelacyjnych. Najważniejsza zmiana polega na odejściu od obecnego modelu, w którym dalsze zajmowanie stanowiska po ukończeniu 65. roku życia zależy od zgody Krajowej Rady Sądownictwa. Zgodnie z projektem wystarczające będzie złożenie przez sędziego oświadczenia o woli dalszego orzekania oraz przedstawienie zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego zdolność do pełnienia obowiązków. Sędzia będzie mógł następnie pozostawać w czynnej służbie do ukończenia 70. roku życia. Za takim rozwiązaniem przemawia zarówno potrzeba lepszego wykorzystania doświadczonej kadry orzeczniczej, jak i konieczność ograniczenia uznaniowości przy podejmowaniu decyzji o dalszym orzekaniu. Uzasadnienie zwraca uwagę, że obecna procedura przed KRS może powodować długotrwały stan niepewności, ponieważ przepisy nie określają terminu na podjęcie uchwały. Projekt przywraca w istocie rozwiązanie zbliżone do obowiązującego w latach 2007-2017, kiedy możliwość dalszego orzekania zależała od woli sędziego oraz jego stanu zdrowia, a nie od uznaniowej decyzji innego organu. Warto również zwrócić uwagę na możliwość stopniowego ograniczenia obciążenia sędziego, który zdecyduje się pozostać w służbie po ukończeniu 65 lat. Projekt pozwala na zmniejszenie udziału w przydziale spraw o 25%, 50% albo 75%, z odpowiednim dostosowaniem wynagrodzenia. Rozwiązanie to ma zachęcać do dalszego korzystania z wiedzy i doświadczenia sędziów, którzy nie chcą już orzekać w pełnym wymiarze. Co ważne, w 2024 r. 56 sędziów po ukończeniu 65. roku życia nadal pełniło obowiązki, a w latach 2021-2024 na dalsze orzekanie zdecydowało się łącznie 180 osób. Z kolei w kwestii zastrzeżeń zgłaszanych przez część środowiska sędziowskiego wskazywano, że znaczące ograniczenie przydziału spraw jednemu sędziemu może oznaczać przeniesienie części obciążenia na pozostałych członków wydziału. Podnoszono również wątpliwości dotyczące sposobu ustalania wynagrodzenia i konstrukcji traktowania takiego sędziego jako osoby zatrudnionej w niepełnym wymiarze czasu pracy, skoro czas pracy sędziego jest normowany wymiarem powierzonych zadań. Są to uwagi, które warto uwzględniać przy ocenie praktycznego funkcjonowania nowych przepisów. Drugim filarem projektu jest reforma delegowania sędziów. Uzasadnienie przywołuje w tym zakresie ustalenia Najwyższej Izby Kontroli. Liczba osób delegowanych z sądów powszechnych do Ministerstwa Sprawiedliwości wzrosła z 161 w 2013 r. do 388 w pierwszej połowie 2023 r., przy czym większość stanowiła kadra orzecznicza. Tak szerokie wykorzystywanie delegacji oznacza, że sędzia formalnie zajmuje etat w sądzie, ale nie wykonuje tam podstawowego obowiązku, czyli nie orzeka. Projekt słusznie odchodzi więc od traktowania delegacji jako rozwiązania bezterminowego. Delegacje do Ministerstwa Sprawiedliwości, Biura KRS i Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury mają być co do zasady ograniczone do maksymalnie 4 lat. Projekt wymaga również uwzględnienia wpływu delegowania na funkcjonowanie macierzystego sądu, a po zakończeniu delegacji przewiduje okres, po którym możliwe będzie ponowne delegowanie. Jednocześnie sędzia nie będzie mógł łączyć orzekania z wykonywaniem czynności administracyjnych w Ministerstwie Sprawiedliwości lub jednostkach mu podległych. Celem jest przywrócenie delegacjom ich właściwego charakteru, czyli czasowego korzystania z eksperckiej wiedzy sędziego, a nie trwałego zastępowania nim pracownika administracji. Projekt należy więc oceniać przede wszystkim przez pryzmat sprawności wymiaru sprawiedliwości i racjonalnego gospodarowania jego kadrami. Z jednej strony daje doświadczonym sędziom większą swobodę decyzji o kontynuowaniu służby i umożliwia wykorzystanie ich doświadczenia w okresie, w którym liczba odejść w stan spoczynku będzie wyraźnie rosła. Z drugiej strony ogranicza wieloletnie delegowanie sędziów poza sądy i wzmacnia zasadę, że ich podstawowym zadaniem powinno pozostawać sprawowanie wymiaru sprawiedliwości. Dziękuję. Przebieg posiedzenia