Stefan Krajewski

O ˝Aktywnym rolniku˝ mówimy już od dłuższego czasu, bo takie są oczekiwania polskich rolników...

...tych, którzy gospodarują, tych, którzy ponoszą koszty tego gospodarowania. Chcemy wyeliminować rolników z Marszałkowskiej, rolników, którzy nie prowadzą działalności, a tylko tak naprawdę pobierają dopłaty. Poprzedni rząd z tym nic nie zrobił, żeby faktycznie podzielić pieniądze sprawiedliwie, żeby pieniądze trafiły do prawdziwych czynnych rolników, dlatego też to porządkujemy. 30 grudnia Rada Ministrów przyjęła projekt. Projekt trafił do Sejmu, ma już nadany numer druku i wierzę w to, że szybko uda nam się go przeprocedować, tak żeby 15 marca rolnicy, kiedy będą składali wnioski o płatności obszarowe, mogli już te wnioski złożyć w oparciu o nowe przepisy. Rolą tej ustawy nie jest eliminowanie kogokolwiek, kto prowadzi działalność, kto jest rolnikiem. Chodzi o wyeliminowanie tych, którzy nie powinni dostawać dopłat, ani dopłat unijnych, ani pomocy krajowej, bo jeżeli ktoś jest tylko i wyłącznie właścicielem ziemi, ziemię oddał w dzierżawę, to należy mu się czynsz dzierżawny, ale dopłaty powinny trafiać w całości do tych, którzy użytkują ziemię, którzy ponoszą koszty tego gospodarowania. Dzięki wprowadzeniu tej definicji będzie sprawiedliwy podział środków. Pieniądze trafią do tych, którzy faktycznie taką pomoc powinni otrzymywać. Odnosząc się do szczegółowych pytań i tej informacji, którą chcieliby otrzymać rolnicy, dokładnie chciałbym powiedzieć, jaki jest status aktywnego rolnika. Zgodnie z przepisami Unii Europejskiej definicja rolnika aktywnego zawodowo ma służyć ukierunkowaniu wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej na rolników prowadzących działalność rolniczą na co najmniej minimalnym poziomie uzyskania dochodów z działalności rolniczej, zapewniając jednocześnie efektywne wykorzystanie środków finansowych. Głównym celem wprowadzenia programu ˝Aktywny rolnik˝ jest wprowadzenie rozwiązań w zakresie weryfikacji aktywności rolniczej na potrzeby przyznawania płatności bezpośrednich i płatności z tytułu ONW, które są często krytykowane jako rozwiązania, które niewystarczająco ukierunkowują wsparcie na osoby faktycznie wykonujące działalność rolniczą. Powszechne jest przekonanie o uzyskiwaniu wsparcia przez właścicieli gruntów niewykonujących działalności rolniczej, dlatego też podstawowym celem zmian definicji rolnika aktywnego zawodowo jest lepsze ukierunkowanie wsparcia na rolników, którzy faktycznie prowadzą działalność rolniczą i dla których ta działalność jest istotnym źródłem przychodów. Zaproponowane rozwiązania stanowią odpowiedź na postulaty, które były zgłaszane przez rolników i organizacje rolnicze oraz były przedmiotem szerokich konsultacji przeprowadzonych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi już na początku 2025 r. Nowe rozwiązania w zakresie ˝Aktywnego rolnika˝ będą obowiązywać rolników ubiegających się o płatności bezpośrednie oraz płatności z tytułu ONW od 15 marca 2026 r., tj. od pierwszego dnia składania wniosków o przyznanie płatności bezpośredniej ONW za rok 2026. Oczekuje się, że w wyniku wprowadzenia nowych rozwiązań ograniczone zostanie zjawisko ubiegania się o płatności przez właścicieli gruntów, którzy faktycznie nie prowadzą działalności rolniczej. Zakłada się również, że nowe rozwiązania zagwarantują rolnikom stabilność związaną z planowaniem produkcji. Jednocześnie lepsze ukierunkowanie wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej na podmioty faktycznie zajmujące się rolnictwem przyczyni się do większej efektywności wykorzystania tych funduszy i wpłynie stymulująco na rozwój gospodarstw rolnych. Weryfikacja aktywności rolniczej będzie odbywać się co do zasady na podstawie minimalnych kosztów bezpośrednich ponoszonych na działalność rolniczą lub przychodów uzyskanych z działalności rolniczej, przy czym rolnik będzie miał możliwość wyboru sposobu udowodnienia prowadzenia tej działalności. Nie jest zamiarem wykluczanie kogokolwiek, kto prowadzi działalność. Odpowiednia wysokość kosztów i przychodów zostanie ustalona na 1 ha użytków rolnych. Rolnik powinien udokumentować prowadzenie działalności rolniczej w okresie od 1 czerwca roku poprzedzającego rok złożenia wniosku o przyznanie pomocy do dnia 31 maja roku złożenia wniosku. Jednocześnie w celu zminimalizowania obciążeń administracyjnych zaproponowane zostały kryteria, które pozwolą na zwolnienie części rolników z obowiązku dokumentowania prowadzenia działalności rolniczej i które są możliwe do sprawdzenia z urzędu. Wśród tych kryteriów znajduje się m.in. posiadanie zwierząt o określonej obsadzie, spełnienie warunków do przyznania np. wybranych płatności związanych z produkcją lub płatności w ramach wybranych ekoschematów czy też korzystanie z wybranych interwencji inwestycyjnych w ramach drugiego filara wspólnej polityki rolnej. Dzięki tym kryteriom ok. 570 tys. rolników zostanie automatycznie uznanych za aktywnych. Ponadto w roku 2026 - rozwiązanie przejściowe wyłącznie na ten jeden rok - udokumentowanie ww. kosztów lub przychodów nie jest wymagane przez rolnika, który w 2025 r. otrzymał płatności bezpośrednio w wysokości nieprzekraczającej równowartości w złotych kwoty 1125 euro. Szacuje się, że dotyczyć to będzie ok. 600 tys. rolników. Prowadzenie działalności pozarolniczej nie wyklucza posiadania statusu aktywnego rolnika. Byłoby to niezgodne z przepisami Unii Europejskiej. Celem nowych rozwiązań nie jest restrykcyjne ograniczanie dostępu do wsparcia, a jedynie jego właściwe ukierunkowanie - na te osoby, które faktycznie zajmują się rolnictwem, również na niewielką skalę, na własne potrzeby czy w niepełnym wymiarze. Za potwierdzenie prowadzenia działalności rolniczej planuje się przyjąć następujące dokumenty: faktury lub inne równoważne dowody potwierdzające zakup nawozów, środków ochrony roślin, materiału siewnego i rozmnożeniowego, usług, zabiegów agrotechnicznych i ubezpieczeń; dokumenty potwierdzające sprzedaż płodów rolnych; dowody opłacania czynszu dzierżawnego; dowody opłacania pracy najemnej. Wysokość akceptowanych kosztów lub przychodów zostanie określona w rozporządzeniu ministra, na podstawie danych dotyczących rzeczywistych kosztów i przychodów ponoszonych przez rolników w Polsce. Przepisy Unii Europejskiej nakładają na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia zgodności wydatkowanych środków z prawodawstwem Unii oraz warunkami przyznania i wypłaty pomocy oraz ustanowienia skutecznych systemów zarządzania i kontroli w celu zapewnienia zgodności z prawodawstwem Unii. Dlatego też Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa będzie to sprawdzać w procesie wnioskowania o płatności bezpośrednie i płatności z tytułu ONW. Zgodnie z przepisami Unii Europejskiej płatności bezpośrednie i płatności z tytułu ONW przyznaje się wyłącznie rolnikom aktywnym zawodowo, co oznacza, że aby otrzymać ww. płatność, rolnik musi posiadać status rolnika aktywnego zawodowo. Jak to już wcześniej wyjaśniałem, płatności bezpośrednie i płatności z tytułu ONW są przyznawane wyłącznie rolnikom aktywnym zawodowo. Ten warunek nie dotyczy innych działań II filaru wspólnej polityki rolnej, takich jak płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne czy działania inwestycyjne. Jednocześnie dzięki wdrożeniu nowych rozwiązań zaproponowanych w projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu wzmocnienia pozycji rolników aktywnych zawodowo utworzony zostanie swoisty rejestr rolników aktywnych zawodowo, który następnie będzie mógł być wykorzystywany do różnych celów, np. przy udzielaniu pomocy w ramach II filaru wspólnej polityki rolnej czy pomocy krajowej. Projektowane rozwiązania koncentrują się na faktycznej aktywności rolniczej, a nie na wprowadzaniu czy wymuszaniu zmian w strukturze własnościowej ziemi. Zakłada się jednak, że rozwiązania te ograniczą zjawisko ubiegania się o płatności przez właścicieli gruntów, którzy faktycznie nie prowadzą działalności rolniczej. Może to przebiegać według następujących schematów, mogących występować jednocześnie: właściciele dotychczas ubiegający się o wsparcie zgodzą się na pobieranie płatności przez dzierżawców w zamian za odpowiednie zwiększenie czynszu dzierżawnego; właściciele zrezygnują z dotychczasowych dzierżaw ustnych i sami podejmą działalność rolniczą; właściciele gruntów zrezygnują z pobierania płatności oraz oddawania gruntów w dzierżawę