Tadeusz Samborski

rocznicę jej śmierci (druki nr 1082 i 1155). Poseł Tadeusz Samborski: Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Polskie Stronnictwo Ludowe, w imieniu którego mam zaszczyt przemawiać, popiera oczywiście projekt uchwały w sprawie upamiętnienia Marii Dąbrowskiej w 60. rocznicę jej śmierci. Bardzo dobrze wiemy, iż tą uchwałą oddajemy hołd twórczości wybitnej polskiej pisarki, której powieści, opowiadania, eseje i ˝Dzienniki˝ ciągle jeszcze poruszają wyobraźnię, serca i umysły kolejnych pokoleń Polaków. Czterotomowa powieść pt. ˝Noce i dnie˝, a także zrealizowany na jej kanwie film Jerzego Antczaka stały się trwałym składnikiem polskiego dziedzictwa kulturowego. Zbiór opowiadań ˝Ludzie stamtąd˝ oraz ˝Dzienniki˝ obejmujące lata 1914-1965 są przekonującym świadectwem nie tylko kunsztu literackiego w obszarze realizmu, lecz także wiele mówią o umiejętności obserwacji świata i ludzkich postaw oraz zaangażowaniu emocjonalnym w proces poszukiwania sprawiedliwości społecznej i prawdy. O swojej twórczości Maria Dąbrowska wypowiedziała się tymi słowy: Czemu więc piszę? Otóż mogłaby tu znaleźć zastosowanie definicja ˝wolność jest przyjęciem konieczności˝. Pisanie jest dla mnie koniecznością, której jednak muszę się poddawać, gdyż tylko jej podjęcie i jakie takie sprostanie zadaniu twórczemu przynosi mi króciutką chwilę poczucia wolności, czyli szczęście. To mgnienie, a dla tego mgnienia się żyje. Badacze twórczości Marii Dąbrowskiej odnotowują, że miała ona odwagę dostrzegać obok bohaterstwa i ofiarności także małość i nierozwagę u rodaków, zwłaszcza w ekstremalnych sytuacjach wojennych. Wieloletnia przyjaciółka pisarki Anna Kowalska podziwiała u Marii Dąbrowskiej rozkochanie w polskości, w ludzie polskim, w piosence ludowej, której z najżywszą radością słuchała i której słowa i nuty skwapliwie zapisywała. Rozkochana też była w krajobrazie Kujaw, Mazowsza, Podlasia, a nie mniej była zakochana również w żywych ludziach, do czego specjalnej łaski bogów potrzeba, bo łatwiej kochać ludzkość niż sąsiada, a Polskę łatwiej kochać niż Polaków. Niemal w każdej powieści czy noweli Maria Dąbrowska stara się coś ważnego o Polsce powiedzieć. Według Heleny Zaworskiej cały pogląd Dąbrowskiej na świat, na historię, na społeczeństwo, na sprawy psychologii, moralności i sztuki wyrósł z intelektualnych i estetycznych tradycji XIX-wiecznych. Co jednak ˝Noce i dnie˝ od tej tradycji odróżnia, to zdecydowana afirmacja działania i pracy bez względu na umiejscowienie w życiu i stanowisko ideowe.