Konrad Wojnarowski

Mam dzisiaj zaszczyt przedstawić pod obrady Wysokiej Izby w pierwszym czytaniu rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, druk sejmowy nr 1880. Przedstawiany Wysokiej Izbie akt jest oczekiwany przez całe środowisko górnicze, spółki górnicze, związki zawodowe oraz samorządy lokalne. Ustawa umożliwi samodzielną likwidację kopalń przez spółki górnicze, ułatwi zagospodarowanie pokopalnianych terenów, docelowo ograniczy dopłaty do funkcjonowania kopalń oraz wprowadzi pakiet świadczeń osłonowych dla pracowników. Przedstawiany projekt to odpowiedź na wyzwania transformacji energetycznej i realne wsparcie dla tysięcy górników. Rządowi zależy, by proces zmian przebiegał w sposób odpowiedzialny, z poszanowaniem lokalnych społeczności. Nowe przepisy otwierają drogę do sprawiedliwej transformacji regionów górniczych, a tereny pogórnicze mogą zyskać nowe funkcje, stając się impulsem dla inwestycji i rozwoju oraz tworzenia nowych miejsc pracy. Wartością w prezentowanej ustawie jest to, że instrumentami osłonowymi zostaną objęci nie tylko pracownicy Polskiej Grupy Górniczej, Południowego Koncernu Węglowego i Węglokoksu Kraj, ale wychodząc naprzeciw oczekiwaniom górników, przewidziano również mechanizmy umożliwiające skorzystanie z osłon pracownikom innych przedsiębiorstw górniczych w rozumieniu ustawy, tj. Jastrzębskiej Spółki Węglowej oraz, w przyszłości, Lubelskiego Węgla Bogdanka, po podjęciu decyzji o włączeniu tych podmiotów do systemu wsparcia. Projekt ustawy przewiduje, że spółki górnicze będą mogły samodzielnie likwidować kopalnie przy wsparciu finansowym państwa. Wprowadza pakiet świadczeń osłonowych, takich jak urlopy górnicze dla pracowników przeróbki oraz jednorazowe odprawy pieniężne, jak również ma na celu ograniczenie dopłat do redukcji zdolności produkcyjnych. Nowelizacja ustawy umożliwi również przekazywanie mienia przedsiębiorstw górniczych w formie darowizny. Przejęte tereny będą mogły zostać wykorzystane np. na inwestycje, budowę infrastruktury czy projekty rewitalizacyjne, co pomoże w rozwoju gospodarczym regionów pogórniczych. Darowizna będzie mogła być przekazana jednostkom samorządu terytorialnego w celu wykonywania zadań publicznych, zadań własnych oraz zadań zleconych z zakresu administracji rządowej. Jednostki samorządu terytorialnego będą mogły przekazać przedmiot darowizny innym podmiotom, o ile zachowany zostanie cel umowy i zgodność z przepisami o pomocy publicznej i gospodarce nieruchomościami. Głównym celem jest wykorzystanie majątku likwidowanych kopalń do tworzenia nowych miejsc pracy i zagospodarowania terenów poprzemysłowych, tym samym tworzenie nowych miejsc pracy dla pracowników odchodzących z branży górniczej. Celem nowelizacji jest realizacja postanowień umowy społecznej z 2021 r., wsparcie odchodzących pracowników sektora poprzez kompleksowe świadczenia osłonowe oraz dostosowanie przepisów do rzeczywistego modelu transformacji górnictwa węgla kamiennego. Projektowana ustawa ma zapewnić kontrolowany, stopniowy i społecznie akceptowalny proces wygaszania kopalń węgla energetycznego przy jednoczesnym zabezpieczeniu interesów pracowników i stabilności spółek górniczych. Ponadto celem projektowanej nowelizacji jest umożliwienie objęcia systemem wsparcia górnictwa węgla kamiennego koksującego w Polsce. Celem tego działania jest stworzenie mechanizmu pozwalającego na restrukturyzację, w tym redukcję zatrudnienia również tej części sektora górnictwa węglowego. Zgodnie z proponowanymi rozwiązaniami pracownicy zatrudnieni w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny koksujący będą mogli zostać objęci takimi samymi regulacjami dotyczącymi świadczeń osłonowych jak pracownicy przedsiębiorstw górniczych, które obecnie są objęte systemem wsparcia, czyli PGG SA, PKW SA i Węglokoks Kraj SA. Tak więc projektowane przepisy wprowadzają rozwiązania pozwalające na to, aby również pracownicy zatrudnieni w zakładach górniczych Jastrzębskiej Spółki Węglowej na równych zasadach mogli skorzystać z urlopów górniczych, urlopów dla pracowników zakładów przeróbki mechanicznej węgla albo jednorazowych odpraw pieniężnych. Działalność JSW SA, największego producenta węgla koksującego w Europie, surowca o krytycznym znaczeniu dla Unii Europejskiej, o podstawowym znaczeniu dla przemysłu hutniczego, a tym samym także dla przemysłu zbrojeniowego, w obecnej sytuacji geopolitycznej musi być utrzymana. Nie muszę nikogo z pań i panów posłów przekonywać, że jest to polska racja stanu. W tym miejscu należy wskazać, że powyższe działania stanowią realizację pkt V.2 zawartej przez rząd ze stroną związkową w 2021 r. umowy społecznej. Zgodnie z tym postanowieniem umowa społeczna w zakresie gwarancji zatrudnienia i mechanizmów określonych w rozdziałach I, V i VI, w tym także w zakresie świadczeń osłonowych dla pracowników, będzie miała zastosowanie również do JSW SA w momencie podjęcia decyzji w tym zakresie zgodnie z właściwymi regulacjami. W celu uelastycznienia procesu transformacji zakładów górniczych wydobywających węgiel kamienny wprowadzono regulacje umożliwiające przedsiębiorstwom górniczym nieodpłatne zbywanie pomiędzy sobą kopalni, zakładu górniczego lub jego oznaczonej części w celu przeprowadzenia ich restrukturyzacji lub likwidacji. Projektowane zmiany stanowią realizację strategicznych dokumentów rządowych, w tym ˝Krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu do roku 2030˝, które zakładają stopniowe odchodzenie od węgla kamiennego jako surowca do wytwarzania energii elektrycznej i ciepła, oraz szerszych procesów, jakimi są transformacja energetyczna Polski oraz w szerszym znaczeniu polityka energetyczno-klimatyczna. Proces wygaszania działalności podziemnych zakładów górniczych wydobywających węgiel kamienny energetyczny musi być jednak kontynuowany stopniowo, tak aby zbyt szybka likwidacja kopalń nie doprowadziła do zagrożenia bezpieczeństwa energetycznego kraju i nie spowodowała negatywnych skutków społecznych. Podstawowym założeniem projektowanych zmian jest to, że poszczególne zakłady górnicze będą likwidowane przez przedsiębiorców górniczych, do których te zakłady należą. Jest to rozwiązanie odmienne od stosowanego do tej pory, w którym zakłady górnicze przeznaczone do likwidacji, np. Kopalnia Węgla Kamiennego Krupiński w Suszcu, KWK Centrum w Bytomiu czy KWK Makoszowy w Zabrzu, były przekazywane do Spółki Restrukturyzacji Kopalń SA w celu przeprowadzenia procesu likwidacji i zagospodarowania pozostałego majątku. Celem takiego rozwiązania jest zaangażowanie w poszczególnych zakładach górniczych w proces likwidacji, w tym wykonywanie robót likwidacyjnych, w jak najszerszym zakresie załogi własnej zakładu, co umożliwi jak najpełniejsze wykorzystanie własnych zasobów zakładów górniczych. Zgodnie z proponowanymi rozwiązaniami w celu stopniowego wygaszania działalności zakładów górniczych przedsiębiorstwa górnicze objęte systemem wsparcia uzyskają możliwość otrzymania dotacji budżetowej oraz skarbowych papierów wartościowych na przeprowadzenie likwidacji. Zgodnie z tym, co zostało już wspomniane, w obecnym stanie prawnym taką dotację może otrzymać jedynie SRK SA. Umożliwienie otrzymywania przez przedsiębiorstwa górnicze objęte systemem wsparcia dotacji oraz skarbowych papierów wartościowych na finansowanie likwidacji powinno ograniczyć udzielanie tym podmiotom dopłat do redukcji zdolności produkcyjnych. Celem projektowanych przepisów jest również realizacja pkt VI umowy społecznej w części dotyczącej świadczeń dla pracowników zakładów górniczych. Chodzi o urlopy górnicze, urlopy dla pracowników zakładów przeróbki mechanicznej węgla i odprawy pieniężne w odniesieniu do pracowników podziemnych zakładów górniczych nieprzekazanych do tej pory do Spółki Restrukturyzacji Kopalń SA. Celem przepisów przyznających świadczenia pracownikom jest zminimalizowanie negatywnych skutków społecznych kontynuowania procesu stopniowej likwidacji zakładów górniczych wydobywających węgiel kamienny. W projektowanych przepisach zachowuje się podobny charakter świadczeń socjalnych, jednocześnie skracając do 3 lat okres stażu pracy uprawniającego do uzyskania jednorazowej odprawy pieniężnej oraz zwiększając kwotę tej odprawy, z uwzględnieniem skumulowanego wskaźnika inflacji w stosunku do 2021 r., do kwoty 170 tys. zł. Wychodząc naprzeciw postulatom górników, rząd proponuje w obecnej ustawie wydłużenie urlopu górniczego w porównaniu do obecnie obowiązujących zasad. Zgodnie z przedstawioną ustawą urlop górniczy będzie wynosił 5 lat, a urlop dla pracowników zakładów przeróbki mechanicznej węgla - 4 lata. Powyższe stanowić będzie realną osłonę dla pracowników branży górniczej, jak i zachętę do skorzystania z tych rozwiązań w celu zmiany obszaru aktywności zawodowej wobec nieuchronnych procesów ekonomicznych, jak i uwarunkowań technicznych i geologicznych, które uniemożliwiają rozwój górnictwa węgla kamiennego energetycznego. Wprowadzenie możliwości skorzystania ze wskazanych wyżej świadczeń przez wszystkich pracowników przedsiębiorstwa górniczego, objętego systemem wsparcia, zatrudnionych w zakładzie górniczym, niezależnie od tego, czy jest on likwidowany czy nie, ma również na celu przyspieszenie redukcji zatrudnienia w spółkach objętych systemem wsparcia, w których występuje przerost zatrudnienia. Jednocześnie w celu uniknięcia powstania sytuacji, w której w miejsce pracownika odchodzącego z pracy w zakładzie górniczym i korzystającego z jednego ze świadczeń socjalnych, np. jednorazowej odprawy pieniężnej, zatrudniany jest kolejny pracownik, który po przepracowaniu 3 lat nabywa prawo do otrzymania świadczeń socjalnych, wprowadzono generalny zakaz zatrudniania nowych pracowników w przedsiębiorstwach górniczych objętych systemem wsparcia, a w przepisach przejściowych określono, że świadczenia w postaci urlopu górniczego, urlopu dla pracowników zakładów przeróbczych i jednorazowej odprawy pieniężnej przysługują wyłącznie pracownikom przedsiębiorstw górniczych objętych systemem wsparcia, zatrudnionym na dzień wejścia w życie projektowanej nowelizacji w zakładzie górniczym, należącym do przedsiębiorstwa górniczego. Ponadto uwzględniono propozycję zmiany art. 23 ust. 1 ustawy, zgłaszaną m.in. przez stronę samorządową, poprzez zmianę katalogu podmiotów, na rzecz których przedsiębiorstwa górnicze mogą dokonywać darowizny nieruchomości i ruchomości na wszystkie jednostki samorządu terytorialnego. Dodano także państwową osobę prawną, prowadzącą działalność w zakresie budowy, rozbudowy oraz utrzymywania systemów odwadniania zlikwidowanych zakładów górniczych. Jednocześnie zmodyfikowano katalog celów, na które może być wykorzystany przedmiot darowizny. Zgodnie z proponowanym brzmieniem art. 23 ust. 1 ustawy, darowizna może być przekazywana na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, na cele publiczne w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w celu realizacji przez te jednostki zadań własnych lub zleconych, z zakresu administracji rządowej, a także w celu pobudzania aktywności gospodarczej oraz na rzecz państwowej osoby prawnej, w celu budowy, rozbudowy lub utrzymywania systemów odwadniania zlikwidowanych zakładów górniczych. Ostatni z wymienionych celów darowizny ma umożliwić przekazywanie do Centralnego Zakładu Odwadniania Kopalń w Czeladzi mienia niezbędnego do utworzenia pompowni tam, gdzie będzie to potrzebne, ze względu na konieczność utrzymywania określonego poziomu wód w wyrobiskach zlikwidowanych zakładów górniczych, w celu ochrony przed zalaniem wyrobisk czynnych zakładów górniczych. Wejście w życie przedkładanego projektu ustawy przewiduje się z dniem 1 stycznia 2026 r. Termin ten jest szczególnie istotny w przypadku KWK Bobrek w Bytomiu. Wspomniany zakład górniczy od 1 stycznia 2026 r. będzie funkcjonował w oparciu o plan ruchu likwidowanego zakładu górniczego. Krótko mówiąc, będzie znajdował się w fazie likwidacji. W związku z tym nie będzie można przekazywać dopłat do redukcji na ten zakład. Tak więc brak wejścia w życie przedkładanej ustawy z dniem 1 stycznia przyszłego roku spowoduje, że KWK Bobrek zostanie pozbawiona finansowania. Szanowny Panie Marszałku! Zwracam się z uprzejmą prośbą o dalsze i szybkie procedowanie. Dziękuję bardzo. Przebieg posiedzenia