Katarzyna Ueberhan

Szanowna Pani Marszałek! Panie Rzeczniku! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy odnośnie do informacji o działalności rzecznika praw obywatelskich oraz o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela w roku 2024. Rok 2024 był dla Biura Rzecznika Praw Obywatelskich czasem intensywnej pracy, ale też początkiem nowego etapu w relacjach między instytucjami państwa a obywatelami. Rozpoczęła się trudna praca nad odbudową zaufania obywateli do państwa. Rok 2024 to też kolejny rekordowy rok pod względem liczby wniosków skierowanych do biura rzecznika. Liczba kierowanych spraw jasno pokazuje, jakim niezmiennym zaufaniem społecznym cieszy się w naszym państwie rzecznik praw obywatelskich. Pokazuje też, jaki ogrom wyzwań i pracy staje każdego dnia przed rzecznikiem, jego biurem i zespołem. Za tą tak potrzebną, codzienną, wymagającą pracę, za mierzenie się z niesprawiedliwością, za przywracanie nadziei i godności, za konsekwentne i wytrwałe stanie po stronie praw człowieka bardzo chciałabym z tego miejsca dziś podziękować. Te tysiące skarg pokazują nam też jasno, jak wiele pozostaje nadal do zrobienia, jak wiele jest do naprawy, posprzątania po zbyt długich, minionych czasach naszych poprzedników. Dziękuję z tego miejsca za każde wystąpienie, każdą interwencję, każdą podjętą sprawę. Raport rzecznika pokazuje, że choć zmiana władzy i przywracanie praworządności przynoszą efekty, to wciąż zmagamy się z konsekwencjami wieloletnich zaniedbań. Rok 2004 był początkiem trudnej drogi do odbudowy instytucji państwa, odbudowy niezależności sądów, Trybunału Konstytucyjnego czy Krajowej Rady Sądownictwa. To czas przywracania mechanizmów konstytucyjnych i równowagi pomiędzy władzami. To proces, w którym tak kluczową rolę odgrywa głos rzecznika praw obywatelskich. Nadal jednak jednym z najczęściej poruszanych problemów jest przewlekłość postępowań sądowych i administracyjnych. Mimo działań naprawczych, takich jak zwiększanie liczby etatów czy cyfryzacja procedur, obywatele nadal długo, zbyt długo czekają na rozstrzygnięcia. Tak, powtarzając za rzecznikiem, sprawne sądownictwo to nie jest przywilej. To prawo konstytucyjne, jakim jest prawo do sądu w rozsądnym, przewidywalnym terminie. Kolejny obszar, który nadal wymaga poprawy i pracy, co wyraźnie widać w raporcie rzecznika, to gwarancja i realizacja praw socjalnych i ekonomicznych. Do biura rzecznika trafiło wiele skarg dotyczących świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami czy sytuacji ich opiekunów, ale też dostępności mieszkań czy problemów w ochronie zdrowia psychicznego. Rząd koalicji 15 października rozpoczął pozytywne zmiany. Dzięki wysiłkom ministry pracy podniesiona została renta socjalna i wprowadzona renta wdowia. Prace nad rządową ustawą o asystencji osobistej zostały w końcu zakończone. Projekt komitetu stałego został skierowany do Rady Ministrów. Jednak, jak słusznie wskazuje rzecznik, wyzwania nadal są ogromne, a zmiany zachodzą powoli. Ważnym elementem, ważnym też dla mnie, pracy rzecznika i jego biura są kwestie równości i równego traktowania zarówno wspomnianych tu już wcześniej osób z niepełnosprawnościami, jak i praw mniejszości, praw kobiet. Wspomniana asystencja, związki partnerskie, prawa reprodukcyjne to sprawy ważne, kluczowe, ale nadal nieuregulowane.